فرآیند مدرنیته و توسعه سیاسی در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه صنعتی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران

چکیده
مدرنیته سیاسی در سطح خرد و کلان، فرآیندی است که شکل‌گیری عاملیت خودآیین و نهادهایی مانند دولت ملت و جامعه مدنی را در برمی‌گیرد. در ایران، دستیابی به این نوع مدرنیته و میزان تحقق آن همواره محل مناقشه بوده است، چرا که این فرآیند در هر جامعه بسته به سرگذشت‌های تاریخی و بسترهای فرهنگی منحصر به فرد شکل می‌گیرد. در ایران، مدرنیته سیاسی بر اساس تجربه‌های تاریخی و مواجهه با عوامل ملی و بین‌المللی، عموماً با نمونه‌های غربی همسویی ندارد و در نتیجه، گونه‌ای مدرنیته‌ خاص و چندگانه پدید آمده است. توسعه سیاسی در ایران همواره با چالش‌ها و آسیب‌هایی مواجه بوده است. یکی از مهم‌ترین مشکلات، برداشت نادرست از رابطه میان توسعه سیاسی و سیاست مدرن است، که منجر به منازعات داخلی و جامعه‌پذیری منفی شده است. نبود فهم صحیح از کارکردها و اهداف این دو حوزه سبب شده است تا در برخی دوره‌ها، اصلاح‌طلبان و کارگزاران سیاست، یکدیگر را به نادیده گرفتن منافع مشترک متهم کنند و این اختلافات بر فرآیند توسعه تاثیر منفی گذاشته است. شناخت ریشه‌های این آفات و تلاش در جهت تعامل سازنده میان نهادهای سیاسی و جامعه، می‌تواند از هزینه‌های ناخواسته در عرصه سیاست کاسته و فضای همگرایی و توسعه را تقویت کند. در نهایت، پذیرش چندگانه بودن فرآیند مدرنیته سیاست در ایران، به درک بهتر عوامل فرهنگی، تاریخی و ملی کمک می‌کند و راهکارهای موثر برای ترمیم شکاف‌های موجود ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


1.      اجتهدنژاد کاشانی، سیدسالار(1397). تکوین مدرنیته سیاسی در ایران(1890-1907 میلادی)، جامعه شناسی تاریخی، 10(2)، 107-132.
2.      استوار، مجید(1396). گذار به دموکراسی در ایران با تاکید بر نقش نخبگان حاکم، دولت پژوهی، 3(11)، 53-86.
3.      بائی، فاطمه(1393). بررسی مقایسه ای فهم از مقوله خویشتن در آراء رضا داوری، عبدالکریم سروش و آرامش دوستدار براساس سه شاخص نگرش نسبت به جامعه سنتی، نوع نگاه به غرب و ایده آل سیاسی، پایان نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی، دانشکده علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد.
4.      بشیریه، حسین(1381). دیباچه­ای بر جامعه شناسی سیاسی ایران، تهران: نشر نگاه معاصر.
5.      بیژنی، مریم، معتمدنژاد، کاظم؛ علینی، محسن(1388). جایگاه مشروعیت قانونی در گفتمان های سیاسی رسمی نظام جمهوری اسلامی ایران(1357-1386)، علوم اجتماعی، 16(46)، 107-137.
6.      تاجیک، محمدرضا(1378). تحزب، تمایز و تصلب؛ تجربۀ بازی سیاسی در میان ایرانیان، تهران: دفتر مطالعات و تحقیقات سیاسی وزارت کشور.
7.      حاجی یوسفی، امیرمحمد(1376) رانت، دولت رانتیر و رانتیریسم، اطلاعات سیاسی اقتصادی، 12(122-121)، 152-155.
8.      حسینی بهشتی، سید علیرضا؛ شفیعی پور، مهدی(بی‌تا). تجزیه و تحلیل گفتمانی ایده شورا در جریان های سیاسی ایران معاصر، بی جا. https://alirezabeheshti.com/article
9.      دارابی، علی(1394). طبقه متوسط جدید و توسعه سیاسی در ایران پس از انقلاب اسلامی، مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 8(1)، 7-20.
10.  شکاری، عبدالقویم(1379). نظریه دولت تحصیلدار و انقلاب اسلامی، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
11.  فرقانی، محمدمهدی(1382). تحول گفتمان توسعه سیاسی در ایران (از مشروطه تا خاتمی)، علوم اجتماعی، 9(17)، 1-39.
12.  کسرایی، محمد سالار؛ پوزش شیرازی، علی(1388). نظریه گفتمان لاکلاو و موفه ابزاری کارامد در فهم و تبیین پدیده های سیاسی، سیاست، 39(3)، 339-360.
13.  محمدپور خبازی، سارا؛ محمدپور خبازی، ندا(1391). بررسی عوامل سیاسی موثر در توسعه آزادی مطبوعات در ایران، مطالعات رسانه ای، 7(19)، 21-34.
14.  مسعود، زهرا و منصورزاده، محمدباقر(1394). نقش طبقه متوسط جدید بر فرآیند توسعه سیاسی در جمهوری اسلامی ایران، سیاست، 2(7)، 83-100.
15.  میرترابی، سعید(1384). مسائل نفت ایران، تهران: قومس.
16.  میرمحمدی، داوود(1383). گفتارهایی درباره هویت ملی در ایران، تهران: موسسه مطالعات ملی.
17.  وردی نژاد، فریدون(1377). قانون اساسی و حقوق شهروندان در جمهوریت و انقلاب اسلامی، تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.