جایگاه مرجعیت در سیاستگذاری عمومی با تأکید بر سیاست‌های کلی علم و فناوری کشور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه مدیریت دولتی و خط مشی گذاری عمومی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده
سیاست عمومی فرایندی پیچیده و چندبعدی است که نه تنها تحت تأثیر منافع مادی و نهادها، بلکه عمیقاً توسط ایده‌ها، ارزش‌ها و نظام‌های معنایی شکل می‌گیرد. رویکرد شناختی به تحلیل سیاستی، به‌ویژه مفهوم مرجعیت، چارچوبی قدرتمند برای فهم چگونگی تأثیر این عناصر غیرملموس بر سیاست ها را فراهم می‌آورد. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی به تبیین جایگاه مرجعیت در سیاستگذاری عمومی با تمرکز بر سیاست‌های کلی علم و فناوری در نظام جمهوری اسلامی ایران می پردازد و نشان می‌دهد که چگونه این چارچوب هنجاری- شناختی، مسیر پیشرفت علمی و فناوری کشور را ترسیم و هدایت می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که مرجعیت چارچوب تفسیری بازیگران را شکل داده، مرزهای امر ممکن و مطلوب را تعیین می‌کند و در نهایت، مسیر و محتوای کنش عمومی را هدایت می‌نماید. با این حال، فاصله میان مرجعیت ترسیم ‌شده در اسناد بالادستی و اقدامات و عملکرد اجرایی، یکی از چالش‌های اساسی نظام سیاستگذاری علم و فناوری در کشور است که ریشه در ضعف‌های محتوایی، فرایندی و اجرایی دارد. بنابراین، شناخت مفهوم مرجعیت برای تحلیل‌گران و کنشگران عرصه سیاستگذاری، امکان درک عمیق‌تر از ریشه‌های فکری سیاست ها و پیش‌بینی پیامدهای ناخواسته آنها را فراهم می‌آورد.

کلیدواژه‌ها


1.     امیرارجمندی، زهرا، نوابخش، مهرداد و باقر ساروخانی (1401). مرجعیت علمی و ارزش‌های بوم‌محور در نقشه جامع علمی کشور، فصلنامه علمی مسایل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، 7 (3)، 64-33.
2.     باقری، ابوالفضل و شاهوردی، مرضیه (۱۴۰۳). بازتعریف نقش پارک‌های علم و فناوری در ایران: راهکارهایی برای غلبه بر چالش‌ها. فصلنامه علمی رهیافت، ۳۴(۳)، ۴۳-۶۲.
3.     باقری­زاده، سیدمحمد (1390).سیاستگذاری علم و فناوری عنصر بی­همتای ارزش آفرینی، فصلنامه علمی توسعه تکنولوژی صنعتی، 9 (17)، 14-5.
4.     رجبی ده بزروئی، اصغر، بیگدلی، محمد و حمیدرضا خالدی (1402). واکاوی مؤلفه­های علم نافع در اندیشه امام خامنه­ای، فصلنامه علمی مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، 11 (3)، 351-335.
5.     رمضانی، مهدی، پرتوی، اصغر، عیوض­زاده، حسن و سیدفرشید جعفری (1398). بررسی تأثیرگذاری نظام ارزش­ها در سیاستگذاری عمومی ایران با تأکید بر جایگاه مرجعیت در سیاستگذاری عمومی، فصلنامه علمی رهیافت­های سیاسی و بین­المللی، 10 (3)، 188-171.
6.     شاهمرادی، بهروز (۱۴۰۴). کاربست تحلیلی شبکه دانشی در روندیابی علم و فناوری در ایران. فصلنامه علمی رهیافت، ۳۴(۳)، ۲۳-۴۲
7.     صفدری رنجبر، مصطفی و باقری مقدم، ناصر (۱۴۰۴). مروری انتقادی بر تجارب اولویت‌گذاری علم و فناوری در ایران؛ آسیب‌شناسی و الزامات بهبود. فصلنامه علمی رهیافت، ۳۴(۳)، ۵-۲۲
8.     عالی­پور، علیرضا (1401). دانشگاه نوآور ارزشی، حرکت به سمت نسل فناوری‌های نرم دانشگاهی، فصلنامه علمی مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، 10 (2)، 134-113.
9.     عسکری ماسوله، سعید و وحید آرایی (1403). تصمیم­گیری و تعیین سیاست عمومی، تهران، شرکت چاپ و نشر بازرگانی.
10.  قاسمی امرائی، اشرف و صیدمهدی ویسه (1403). خوانشی نو از دانشگاه تمدن ساز (رویکردی مبتنی بر داده­ها)، فصلنامه علمی مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، 12 (3)، 280-251.
11.  قدیمی، اکرم و الهه حجازی (1398). سیاستگذاری علم، فناوری و ترویج علم در ایران: یک ضرورت ملی، فصلنامه علمی ترویج علم، 10 (2)، 31-5.
12.  کلانتری، اسماعیل (1403). واکاوی الزاماتِ اجرایی سیاست‌های کلی علم و فنّاوری ابلاغ شده توسط رهبر معظّم انقلاب، فصلنامه علمی پژوهش­هی انقلاب اسلامی، 13 (1)، 112-89.    
13.  کلانتری، الهه (۱۴۰۳). بازنمایی الزامات اجرایی سیاست‌های کلی علم و فناوری ابلاغی مقام معظم رهبری. فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی، ۱۳(۱)، ۸۹-۱۱۲
14.  گل‌محمدی، سجاد و کازرونی، حنیف (۱۴۰۰). توسعه مدل شناسایی فناوری با تأکید بر هوشمندی فناوری و مؤلفه‌ها و شاخص‌های مستخرج از اسناد بالادستی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه بین‌المللی مهندسی نوآوری، ۱(۴).
15.  ملک­محمدی، حمیدرضا و یحیی کمالی (1395). بررسی مفاهیم پارادایم، مرجعیت و ائتلاف حامی در تحلیل سیاستگذاری عمومی، فصلنامه علمی سیاست، 46 (1)، 285-265.
16.  وحید، مجید (1384). نگاهی به مشکل سیاستگذاری عمومی در ایران در قالب جامعه شناسی سازمان­ها و با بهره­گیری از مفهوم مرجعیت، فصلنامه علمی سیاست، 69 (3)، 330-317.
17.  وحید، مجید و ابراهیم غلام­پور آهنگر (1400). سیاست، مرجعیت و دکترین: بررسی دو دستگاه نظری و مفهومی، فصلنامه علمی سیاستگذاری عمومی، 7 (2)، 107-95.
18.  Ghorbani, A., Fartash, K., & Bagheri, A. (2024). How a timgkhli ely policy contributes to technological capability building: insights from Iran’s biopharmaceutical sector. Science and Public Policy, 51(4), 593-608
19.  Hall, P. A. (1993). Policy paradigms, social learning, and the state: The case of economic policymaking in Britain. Comparative Politics, 25(3), 275-296.
20.  Lascoumes, P., & Le Galès, P. (Eds.). (2012). Sociologie de l'action publique. Armand Colin.
21.  Muller, P., & Surel, Y. (2002). L'analyse des politiques publiques. Montchrestien.
22.  Sabatier, P. A. (1988). An advocacy coalition framework of policy change and the role of policy-oriented learning therein. Policy Sciences, 21(2-3), 129-168.