مفهوم‌پردازی «بعثت مردم» در حکمرانی جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر اندیشۀ امام سید مجتبی خامنه‌ای (حفظه‌الله)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز

چکیده
هدف پژوهش حاضر، مفهوم‌پردازی «بعثت مردم» به مثابه نعمت عُظمی در حکمرانی جمهوری اسلامی ایران، مبتنی بر اندیشه حضرت آیت‌الله امام سید مجتبی خامنه‌ای حفظه‌الله تعالی است. پژوهش از نظر هدف، بنیادی و از نظر رویکرد، کیفی و در گستره پارادایم تفسیری انجام شده و برای دستیابی به هدف پژوهش از راهبرد نظریه برخاسته از داده‌ها با رویکرد نظام‌مند اشتراوس و کوربین بهره گرفته است. داده‌های پژوهش شامل کلیه پیام‌های مکتوب ایشان پس از انتخاب به عنوان رهبر انقلاب اسلامی تا تاریخ 21/04/1405، مشتمل بر 16 پیام، بوده که با روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شده است. یافته‌های پژوهش در قالب 17 مفهوم میانی و مدل پارادایمی «بعثت مردم» صورت‌بندی شد. بر اساس یافته‌ها، «بعثت مردم به مثابه نعمت عظمای الهی» مقوله محوری پژوهش است که در شرایط علّیِ مرتبط با جایگاه مردم در اقتدار حکمرانی، بعثت معرفتی و پشتوانه معنوی مردم، و در بستر امت‌سازی، اخوت و مواسات اجتماعی و هویت و سرمایه تمدنی ایران اسلامی شکل می‌گیرد. ابتلا و صیانت از گفتمان انقلاب اسلامی نیز به‌عنوان شرایط مداخله‌گر، مسیر این فرایند را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در چنین شرایطی، حکمرانی هم‌آموز با مردم، پیش‌برندگی پیشرفت، کنش تمدن‌ساز، استقامت و حماسه‌سازی تمدنی و بسیج ظرفیت‌های ملی، راهبردهای تحقق بعثت مردم را تشکیل می‌دهند. پیامد این فرایند نیز در قالب اقتدار مردم‌بنیان، غلبه جبهه حق بر استکبار و تحقق افق تمدنی بعثت مردم تبیین شد.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
اخوان نیلچی، نفیسه، عیوضی، محمدرحیم، نادری، مهدی (1404). تحلیل ساختاری ساخت جامعه مطلوب اسلامی بر اساس جریان حلقات میانی مردم‌پایه. مطالعات راهبردی دفاع ملی، 9 (33)، 341- 368.
امیدی، مهدی، محسنی، حمید (2023). مشروعیت‌بخشی تبعی مردم در حکومت اسلامی و پیامدهای تمدنی آن از منظر مقام معظم رهبری. مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی، 3(5)، 8- 32.
برزگر، ابراهیم (1393). دولت و استعاره امانت در مردم­سالاری دینی. مطالعات راهبردی، 17(64)، 7- 34.
ترابی کلاته قاضی، علی (۱۴۰۰). واکاوی نقش‌های مردم در حکمرانی از دیدگاه امام علی علیه‌السلام. حکمرانی متعالی، ۲(۸)، ۱۷۴–۲۰۵.
توحیدی، امین، ذوعلم، علی (1398). بررسی جایگاه تمدن نوین اسلامی در نقشه مهندسی فرهنگی کشور. رشد آموزش علوم اجتماعی، 32(2)، 41- 48.
جبرائیلی، سید یاسر (۱۴۰۳). شاخص‌های اسلامیت و جمهوریت در تعیین آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبر جمهوری اسلامی. جستارهای سیاسی معاصر، 15(4)، 7- 34.
جوادیان فرد، سعید، کوهی، احمد (1404). نظام مسائل لایه‌ای علی نقش مردم در حکمرانی جمهوری اسلامی ایران و ارائه سیاست‌های پیشنهادی مبتنی بر الگوی حکمرانی مردمی. گزارش های کارشناسی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی.
حسینی خامنه­ای، سید مجتبی (1404الف). اولین پیام حضرت آیت الله سید مجتبی حسینی خامنه­ای رهبر معظّم انقلاب اسلامی. مورخ 21/12/1404.
حسینی خامنه­ای، سید مجتبی (1404ب). پیام نوروزی رهبر انقلاب به مناسبت آغاز سال 1405. مورخ 29/12/1404.
حسینی خامنه­ای، سید مجتبی (1405). پیام حضرت آیت الله سید مجتبی حسینی خامنه­ای به مناسبت چهلمین روز شهادت قائد عظم الشأن انقلاب اسلامی (قدّس الله نفسه ­الزکیه). مورخ 20/01/1405.
حق‌منش، رسول (1404). حاکمیت مردم در اسلام و قانون اساسی: الگویی نوظهور یا چالشی بنیادین؟ مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، 10(71)، 275- 286.
دلیلی، شهاب (1393). طراحی الگوی هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی مردم‌سالاری دینی در مقایسه با الگوی لیبرال دموکراسی. سیاست، 1(3)، 81- 95.
ربیعی، سینا، سیاوشی، مهدی (1401). صورت بندی مفهومی حلقه های میانی مبتنی بر تجربه جمهوری اسلامی ایران. دولت پژوهی ایران معاصر، 8(4)، 133- 171.
رحیمیان، محمد، کشاورز شکری، عباس، ترابی، یوسف (۱۳۹۷). بررسی مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی در بیانات مقام معظّم رهبری و نقش آن در تمدن‌سازی نوین اسلامی. مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، 1(2)، ۱–۲۴.
رشیدی آل هاشم، سیدمحمدرضا، صبوری،پرویز، رادمهر،محسن (1403). بررسی نقش مشارکت اجتماعی بسیج در شکل گیری تمدن نوین اسلامی. مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی، 4(8)، 180- 217.
روحی، عباداله، و بالوی، مهدی (۱۴۰۴). ظرفیت‌های مواجهه با فساد سیاسی در حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران در پرتو مؤلفه‌های مردم‌سالاری دینی. پژوهشنامه انقلاب اسلامی،  15(56)، ۱۱۷–۱۴0.
شریعتمداری، احمد (1393). مبانی انسان‌شناختی مشارکت سیاسی در نظام‌های مردم‌سالاری دینی. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه امام صادق (ع).
شیخی، سینا (1402). موانع حکمرانی مردمی راهکارهایی برای ارتقای نقش مردم در حکمرانی. خردورزی، 3(2)، 99- 103.
صادقی نقدعلی، زهرا، محمودرضا، رهبرقاضی (1402). جایگاه مردم در حکمرانی مطلوب اسلامی ایرانی در اندیشه‌های سیاسی مقام معظم رهبری. همایش ملی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، 514- 526.
قاسمی، بهزاد (1400). تحلیل تجارب موفق در حوزه حکمرانی مردم‌پایه استکبارستیزی ملت ایران از پیروزی تا گام دوم انقلاب اسلامی. حکمرانی متعالی، 2(8)، 47- 67.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۶۸). قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
قیلاوی زاده، ناصر (1402). مبانی حکمرانی مردم‌پایه از منظر امام خمینی با تأکید بر حوزه آموزش. مطالعات میان رشته ای تمدنی انقلاب اسلامی، 2(7)، 57- 83.
محمدی، اکبر (1404). از چیستی مردم تا نهاد‌مندی حکمرانی مردمی با تأکید بر تجربه انقلاب اسلامی. گزارش های کارشناسی مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی.
محمودپناهی، سیدمحمدرضا (1402). الگوی جامعه‌پردازی نظام مردم‌سالاری دینی بر اساس بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی. فصلنامه راهبرد سیاسی، 7(3)، 9- 32.
محمودی، ابوالقاسم، حبیبی، علی، جمراسی، داوود (1400). نقش مشارکت مردم در تحول حکمرانی. حکمرانی متعالی، 2(8)، 31- 46.
معمار، رحمت الله (1386). بررسی تطبیقی نظریه‌های «لیبرال‌دموکراسی» و «مردم‌سالاری دینی» از منظر امام خمینی(س). پژوهشنامه متین، 10(38)، 97- 122.
نقیبی، سیدابوالقاسم (1397). مردم‌سالاری دینی و تمدن نوین اسلامی. فصلنامه مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، 1(2)، 114- 132.
هاشمی، خدیجه، دشتی، فاطمه (1403). نگاهی به پیشینه و ظرفیت مردم‌سالاری دینی و نقش آن در تحقق تمدن نوین اسلامی و ایران 1414. پژوهشنامه تاریخ سیاست و رسانه، 7(1)، 69- 90.
Corbin, J., & Strauss, A. (2008). Basics of qualitative research (3rd ed.): Techniques and procedures for developing grounded theory. SAGE Publications, Inc., https://doi.org/10.4135/9781452230153.