تأثیر ایمان بر پیشرفت‌های علمی و فناوری در جمهوری اسلامی ایران از دیدگاه آیات و روایات: مورد مطالعه فناوری‌های سرآمد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی شهید محلاتی (ره)، قم

چکیده
در تلاش برای فهم واقعیت پیشرفت‌های فناورانه در حوزه‌های سرآمد در جمهوری اسلامی ایران، آنهم در شرایط تحریم و فشارهای خارجی، این سؤال مطرح می‌شود که ایمان چه نقشی بر پیشرفت فناوری‏های سرآمد در جمهوری اسلامی ایران داشته است؟ فرض بر آن است که ایمان در حصول و پیشرفت‌ فناوری‏های سرآمد در جمهوری اسلامی ایران مدخلیت علّی دارد و می‌تواند به‌عنوان «پیشران نرم» در سطح انگیزشی و هنجاری، با همبستگی با دیگر مؤلفه‌های توسعه فناوری، نقشی موثر ایفا نماید. با اتکا به روش مقایسه شباهت‌های ساختاری، ضمن ساختن نوع آرمانی از ایمان و ویژگی‌های مؤمنان و پیشرفت‌‌ فناوری‌های سرآمد از قبیل نانو، بیوتکنولوژی، فناوری‌های فضایی، علوم شناختی، فناوری هسته‌ای و بیوشیمی، ژنتیک و زیست مولکولی در جمهوری اسلامی ایران، این نتایج به دست آمد که ویژگی‌های مؤمنان همچون حرص در علم‌اندوزی، تفکر بسیار، صبر و استقامت، مجاهدت، بلندهمتی، تکیه به قدرت و رحمت لایزال الهی؛ نقش قابل توجهی در انحصارشکنی در تولید علم دارد و اتفاقاً این پیشرفت‌های علمی مزیت‌آفرین و قدرت‌آفرین بوده، از سوی دیگر، سرعت نسبتاً بالای پیشرفت در این حوزه‌ها متناظر با ویژگی‌های مؤمنانه‌ای چون شکرگزاری مدام، تکلیف‌محوری و بلندهمتی است. در عین حال، انسان مؤمن چون خودباوری دارد و خود را متّکی به قدرت لایزال الهی می‌داند، در حوزه‌های مختلف از جمله در تلاش برای پیشرفت علمی با اعتماد به نفس پیش می‌رود. انسان مؤمن همچنین از ویژگی‌هایی چون تفکر بسیار برخوردار است که به‌سبب آن، آینده‌نگر نیز می‌باشد. به‌همین دلیل، پیشرفت‌های فناورانه مذکور با نگاه به آینده و به‌منظور تحقق آینده مطلوب حاصل شده است.

کلیدواژه‌ها


* قرآن کریم، ترجمه محمدمهدی فولادوند.
1.     ابن ابی فراس، ورام (1369). مجموعة ورّام (2ج). مشهد: آستان قدس.
2.     ابن ادریس، محمد بن احمد (1410ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی (3ج). قم: جامعه مدرسین.
3.     ابن بابویه، محمد بن علی (1365). الخصال (2ج). قم: جامعه مدرسین.
4.     ــــــــــــــــــــــــــــــــ (1362). صفات الشیعة، تهران: اعلمی.
5.     ــــــــــــــــــــــــــــــــ (1385). علل الشرایع (2ج). قم: داوری، .
6.     ــــــــــــــــــــــــــــــــ (1408ق). معانی الاخبار، مشهد: آستان قدس رضوی.
7.     ــــــــــــــــــــــــــــــــ (1413ق). من لا یحضره الفقیه (4ج). قم: جامعه مدرسین.
8.     ــــــــــــــــــــــــــــــــ (1400ق). الامالی، بیروت: اعلمی.
9.     ابن شعبه حرّانی، حسن بن علی (1404ق). تحف العقول عن آل الرسول، قم: جامعه مدرسین.
10.  ابن مزاحم، نصر (1404ق). وقعة صفین، قم: آیت الله مرعشی.
11.  ابن همام اسکافى، محمد بن همام بن سهیل (1404ق). التمحیص، ‏قم: مدرسة إمام مهدى (ع)‏.
12.  ابن‌حمزه، محمد بن علی (1370). الثاقب فی المناقب، قم: انصاریان.
13.  ابن‌طاووس، علی بن موسی (1368). الأمان من أخطار الأسفار و الأزمان، قم: آل البیت.
14.  ابوالحسن، علی بن موسی (1406ق). فقه الرضا، مشهد: آل البیت.
15.  ابوعبدالله، جعفر بن محمد (1400ق). مصباح الشریعة، بیروت: اعلمی.
16.  برقی، احمد بن محمد (1371ق). المحاسن (2ج). قم: دارالکتب الاسلامیه.
17.  بودون، ریمون(1396). روش‌های جامعه‌شناسی، ترجمه عبدالحسین نیک‌گهر، تهران: علمی و فرهنگی.
18.  پاینده، ابوالقاسم (1382). نهج الفصاحه، تهران: دنیای دانش.
19.  تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد (1366). غرر الحکم و درر الکلم، قم: دفتر تبلیغات.
20.  حر عاملی، محمد بن حسن (بی‏تا). الجواهر السنیة فی الأحادیث القدسیة، مشهد: طوس.
21.  ــــــــــــــــــــــــــ (1409ق). تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه (30ج). قم: آل البیت.
22.  حلوانی، حسین بن محمد (1408ق). نزهة الناظر و تنبیه الخاطر، قم: مدرسه امام مهدی.
23.  دیلمی، حسن بن محمد (1367). اعلام الدین فی صفات المؤمنین، قم: آل البیت.
24.  شریف رضی، محمد بن حسین (1414ق). نهج البلاغة، تصحیح صبحی صالح، قم: هجرت.
25.  شعیری، محمد بن محمد (بی‏تا). جامع الأخبار، نجف: حیدریه.
26.  صالحی، وحید (1404) «تبیین جامعه شناختی الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی و توسعه پایدار»، مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، دوره 13، شماره3، صص 39-1.
27.  طباطبایی، محمدحسین (1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن (20ج). قم: جامعه مدرسین.
28.  طوسی، محمد بن حسن (1407ق). تهذیب الأحکام (10ج). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
29.  عروسی حویزی، علی بن جمعه (1415ق). تفسیر نور الثقلین (5ج). قم: اسماعیلیان.
30.  عریضی، علی بن جعفر (1409ق). مسائل علی بن جعفر و مستدرکاتها، قم: آل البیت.
31.  فتال نیشابوری، محمد بن احمد (1375). روضة الواعظین و بصیرة المتعظین (2ج). قم: رضی.
32.  فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1365). وافی (26ج). اصفهان: مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین علی (ع).
33.  کلینی، محمد بن یعقوب (1429ق). کافی (15ج). قم: دارالحدیث.
34.  کوفی اهوازی، حسین بن سعید (1404ق). المؤمن، قم: مدرسه امام مهدی.
35.  لیثی واسطی، علی بن محمد (1376). عیون الحکم والمواعظ، قم: دارالحدیث.
36.  مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (1403ق). بحار الأنوار (110ج). بیروت: داراحیاء التراث العربی.
37.  مفید، محمد بن محمد (1413ق). الاختصاص، قم: گنگره شیخ مفید.
38.  نوری، حسین بن محمدتقی (1408ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل (30ج). قم: آل البیت.
39.  هلالی، سلیم بن قیس (1405ق). کتاب سلیم بن قیس الهلالی (3ج). قم: الهادی.
40.   farsi.khamenei.ir
41.   Progress Review of Iran Nanotevhnology Plan, p13
43.   www.webofscience.com
44.   UNESCO. (2021). UNESCO Science Report: the Race Against Time for Smarter Development. Paris: UNESCO Publishing.