“راهبردهای علمی و اجتماعی برای تحقق عدالت و اخلاق در علم و فناوری نگاهی به آموزه‌های امام علی (ع)”

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری، علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهرضا، شهرضا، ایران

2 دانش آموخته دکتری، مدیریت راهبردی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران

چکیده
مساله اصلی: این مقاله به تحلیل و بررسی مفاهیم علمی و فناوری در نهج البلاغه می‌پردازد و چگونگی نگرش امام علی (ع) به دانش و فناوری به‌عنوان ابزارهای کلیدی برای تحقق عدالت و پیشرفت اجتماعی را بررسی می‌کند.
سوال اصلی: سوال اصلی پژوهش این است که امام علی (ع) چگونه علم را به‌عنوان یک ضرورت بنیادین برای دستیابی به عدالت و توسعه اجتماعی تلقی کرده است و چه ابعاد اخلاقی، اجتماعی و فلسفی را در این زمینه مورد تأکید قرار داده است؟
چهارچوب نظری و روش: این تحقیق با تحلیل عمیق جملات و خطبه‌های نهج البلاغه انجام شده و بر پایه چهارچوب نظری مرتبط با فلسفه علم و اخلاق، به بررسی ابعاد مختلف علم در اندیشه امام علی (ع) می‌پردازد.
نتیجه‌گیری مختصر: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که امام علی (ع) علم را نه‌تنها به‌عنوان ابزار، بلکه به‌عنوان یک ضرورت بنیادین برای دستیابی به عدالت و توسعه اجتماعی معرفی می‌کند و بر اهمیت تکیه بر دانش و تحقیق به‌عنوان دو رکن اساسی در زندگی فردی و اجتماعی تأکید دارد. این یافته‌ها می‌توانند مبنای مناسبی برای درک بهتر ارتباط میان علم و دین در دنیای مدرن و راهگشای تحولات علمی و فناوری در جوامع اسلامی باشند.

کلیدواژه‌ها


1.      نهج البلاغه (ترجمه و تفسیر). (1395). تهران: انتشارات اسلامی.
2.      موسوی، سید محمد. (1390). علم و فناوری در اندیشه اسلامی. نشریه علمی پژوهشی، 12(3)، 45-67.
3.      احمدی، علی. (1395). اخلاق در علم و فناوری. مجله علوم انسانی، 20(1)، 23-39.
4.      خلیلی، مهدی. (1398). فناوری و پیشرفت اجتماعی. فصلنامه توسعه اجتماعی، 5(2)، 88-102.
5.      فاطمی، سارا. (1400). عدالت اجتماعی در کلام امام علی (ع). پژوهش‌های اسلامی، 15(4)، 112-130.
6.      جعفری، حسین. (1397). علم و اخلاق در نهج البلاغه. کتابخانه اسلامی، 9(1)، 55-70.
7.      رستمی، فرهاد. (1399). تأثیر علم بر زندگی اجتماعی. مجله تاریخ و فرهنگ، 8(3)، 77-92.
8.      شریفی، مریم. (1401). فناوری و چالش‌های اخلاقی. نشریه فناوری و جامعه، 3(1)، 45-60.
9.      کریمی، نادر. (1400). نقش علم در پیشرفت جامعه. فصلنامه علوم اجتماعی، 11(2)، 30-50.
10.   حسینی، یاسر. (1396). اخلاق در پژوهش‌های علمی. پژوهش‌های اخلاقی، 7(2)، 100-115.
 
1.      Giddens, A. (1990). The Consequences of Modernity. Stanford University Press.
2.      Rawls, J. (1971). A Theory of Justice. Harvard University Press.
3.      Smith, A. (1776). The Wealth of Nations. Methuen & Co., Ltd.
4.      Dewey, J. (1938). Experience and Education. Kappa Delta Pi.
5.      Durkheim, É. (1893). The Division of Labor in Society. Free Press.
6.      Habermas, J. (1984). The Theory of Communicative Action. Beacon Press.
7.      Fukuyama, F. (1992). The End of History and the Last Man. Free Press.
8.      Bourdieu, P. (1986). The Forms of Capital. In J. Richardson (Ed.), Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education (pp. 241-258). Greenwood Press.
9.      Bauman, Z. (2000). Liquid Modernity. Polity Press.
10.    Sen, A. (1999). Development as Freedom. Oxford University Press.Sen, A.
11.    Taylor, C. (1992). Philosophical Papers: Volume 1, Philosophy and the Human Sciences. Cambridge University Press.
12.    Aristotle. (1999). Nicomachean Ethics (W. D. Ross, Trans.). Oxford University Press.
13.    Rorty, R. (1999). Philosophy and Social Hope. Penguin Books.
14.    Horkheimer, M., & Adorno, T. W. (2002). Dialectic of Enlightenment: Philosophical Fragments. Stanford University Press.
15.    Bourdieu, P. (1990). In Other Words: Essays Towards a Reflexive Sociology. Stanford University Press.
16.    Foucault, M. (1977). Discipline and Punish: The Birth of the Prison. Vintage Books.Foucault,
17.    Beck, U. (1992). Risk Society: Towards a New Modernity. Sage Publications.