بازخوانی جایگاه رئیس‌جمهور در نظریه امامت و امت مبتنی بر راهبرد و سیاست‌های قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (مطالعه موردی دوره ریاست جمهوری شهید رئیسی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت درس ،تهران، ایران

2 دانش آموخته دکتری حقوق عمومی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده
نظریه امامت و امت، به‌عنوان یکی از مبانی نظری نظام حقوقی ایران، بر مشروعیت الهی و مشارکت و نقش‌آفرینی فعال مردم تأکید دارد. در همین راستا قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، جایگاه ولایت فقیه و امامت امت را در نظام جمهوری اسلامی اساسی‌سازی نموده است و از سوی دیگر در مقام طراحی نحوه‌ی نقش‌آفرینی مردم، انتخاب رئیس‌جمهور را یکی از طرق اداره امور کشور با اتکا به آرا عمومی معرفی می‌کند. آن‌چه تحلیل و بررسی آن از حیث حقوقی دارای اهمیت است؛ تحلیل نسبت و رابطه‌ی ولی فقیه و رییس‌‌جمهور در ساختارسازی نظام اسلامی است. بر این اساس مبتنی بر دو اصل ولایتمداری و مردم‌پایگی به‌عنوان ستون‌های نظریه امامت و امت این پژوهش با استفاده از روش تحلیلی و با بهره‌گیری از داده‌های کتابخانه‌ای به دنبال پاسخ‌گویی به این سئوال اصلی است که جایگاه رئیس‌جمهور در نظریه امامت و امت مبتنی بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران با تاکید بر سیره‌ی عملی شهید رئیسی چیست؟ به نظر می‌رسد که شهید رئیسی با تقویت همزمان شاخص‌ها و رویه‌های ناظر به ولایت‌مداری و مردم‌پایگی توانست الگویی موفق از جایگاه رئیس جمهور در این نظریه که یکی از ارکان اساسی دولت‌سازی اسلامی است ارائه دهد. این مقاله، با ارائه نمونه‌های عملی از سیره مدیریتی شهید رئیسی، راهکارهایی برای تقویت نقش رئیس‌جمهور در چارچوب نظریه امامت و امت پیشنهاد می‌دهد. همچنین مبتنی بر دریافت‌های این پژوهش هم‌افزایی میان ولایتمداری و مردم‌پایگی بر کارآمدی دولت و افزایش سرمایه اجتماعی اثر مثبت خواهد داشت.

کلیدواژه‌ها


منابع
1.      اصلانی، فیروز، فتاحی زفرقندی، علی(1398) تحلیل نقاط ابهام نظارت بر اجرای سیاست‌های کلی نظام در فرایند تقنین، فصلنامه دانش حقوق عمومی، شماره 26
2.      بروجردی، محمدحسین(1386). منابع فقه شیعه، تهران: فرهنگ سبز
3.      بهادری جهرمی، علی و کدخدامرادی، کمال(1404)روایت رئیسی، تأملی در اندیشه‌های حکمرانی شهید رئیسی، نشر واژه پرداز اندیشه، چاپ اول
4.      بهادری جهرمی، علی(1404) برای خدا، برای مردم؛ شهید رئیسی و تجربه حکمرانی انقلابی، نشر واژه پرداز اندیشه، چاپ اول، بهار
5.      بهادری جهرمی، علی، سیفی، محمدمهدی، فتاحی زفرقندی، علی و کدخدامرادی، کمال، (1396)، راه عدالت، تهران: پژواک عدالت.
6.      بهادری جهرمی، علی، فتاحی زفرقندی، علی(1403).اصول حکمرانی در حکومت اسلامی، تهران: پژوهشکده شورای نگهبان،
7.      بهشتی، سید محمدحسین(1390). مبانی نظری قانون اساسی، تهران: بنیاد نشر آثار و اندیشه‌های دکتر بهشتی
8.      جمعی از نویسندگان (1403). مجموعه مقالات دومین همایش ملی مسئولیت اجرای قانون اساسی، معاونت قانون اساسی معاون حقوقی رئیس جمهور
9.       جمعی از نویسندگان(1403).حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: پژواک عدالت
10.     جهان بین، فرزاد و مسعود معینی پور (1393) فرآیند تحقق تمدن اسلامی از منظر حضرت آیت اللّه خامنه ای، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، سال یازدهم، شماره 39
11.  حسینی طهرانی، محمدحسین(1421). ولایت فقیه، مشهد: علامه طباطبایی
12.  خامنه‌ای سید علی، بیانات در دیدار بسیجیان، 3/9/1395
13.    خامنه‌ای سید علی، بیانات در مراسم تنفیذ حکم دهمین دوره ریاست جمهوری، 12/5/1388
14.  خامنه‌ای، سید علی. (1400) بیانات در دیدار هیئت دولت. تهران: دفتر حفظ و نشر آثار رهبری.
15.  خلیلی، سحر(1390). مردم سالاری دینی از دیدگاه آیت اللّه مصباح، فصلنامه معرفت، سال بیستم، شماره 168
16.  سنگبر، محمد علی و دیگران، دولت کار وامید، دفتر هیأت دولت با همکاری دستگاه‌های اجرایی، نشر جمهور ایران، چاپ اول، 1403.
17.    صالحی زاده، عبدالهادی و ابراهیم عباس پور (1402) تمدن نوین اسلامی در بستر امت دولت ساز در اندیشه‌ی رهبر معظم انقلاب اسلامی، دوفصلنامه علمی مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی/ دوره /6 شماره 1 (پیاپی 11)/ بهار و تابستان
18.  طباطبایی، سید محمدحسین(1378).تفسیر المیزان، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
19.  عمید زنجانی، عباسعلی(1389). نظارت بر اعمال حکومت و عدالت اداری، تهران: دانشگاه تهران
20.  غمامی، سیدمهدی، کدخددامرادی، کمال(1397). تحلیل فقهی و حقوقی مبانی، ماهیت و اعتبار تنفیذ حکم رئیس جمهور با تأکید بر رویکرد قانونگذار اساسی، فصلنامه حکومت اسلامی، شماره 88
21.  فتاحی زفرقندی، علی(1394). مردم و حکومت اسلامی، تهران: پژوهشکده شورای نگهبان
22.  قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
23.  کعبی، عباس(1398). تحلیل مبانی نظام جمهوری اسلامی ایران، تهران: پژوهشکده شورای نگهبان
24.  کعبی، عباس(1401). گفتارهایی در حقوق عمومی اسلامی، تهران: پژوهشکده شورای نگهبان
25.  مجلسی، محمدباقر. (1403 ه.ق.). بحارالأنوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
26.  محسنی، فرید (1401). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: دانشگاه امام صادق
27.  مرکز آمار ایران، شاخص‌های کلان اقتصادی و اجتماعی کشور و گزارش‌های فصلی اقتصاد ایران. قابل دسترسی در: https://amar.org.ir/
28.  مصباح یزدی، محمد تقی(1382). نگاهى گذرا به نظریه ولایت فقیه، قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى(قدس سره)،
29.  مکارم شیرازی، ناصر و دیگران(1374). تفسیر نمونه، قم : دارالکتب الاسلامیه
30.  مهرپور، حسین (1403). مختصر حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر دادگستر.
31.  هاشمی، سید محمد(1391). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: نشر میران.
32.  هیوود، اندرو(1389).کلیدواژه‌ها در سیاست و حقوق عمومی، تهران: مؤسسه‌ انتشارات امیرکبیر