تبیین نظریه مقاومت و نصرت الهی با تأکید بر آیه ۴۰ سوره حج؛ مبنایی برای الگوی پیشرفت(اسلامی-ایرانی) در اندیشه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای(دامت برکاته)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه معارف اسلامی دانشکده ادبیات و زبان‌های خارجه دانشگاه کاشان، کاشان، ایران

چکیده
نظریه مقاومت و نصرت الهی با اتکا به آیه 40 سوره حج (وَلَیَنصُرَنَّ اللَّهُ مَن یَنصُرُهُ) در اندیشه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای (دامت برکاته)، به‌عنوان یک دکترین راهبردی و مبنایی در تحلیل سیاست‌های کلان نظام، جایگاهی بنیادین دارد. ازاین‌رو، مقاله حاضر باهدف تبیین پیوند هستی‌شناختی این نظریه با الگوی پیشرفت اسلامی-ایرانی نگاشته شده و ضمن بهره‌گیری از رویکرد تحلیلی-تفسیری، به تحلیل کارکردی این مفاهیم کلیدی در گفتمان پیشرفت می‌پردازد. چارچوب نظری پژوهش، مبتنی بر منظومه فکری ایشان است که به‌عنوان مدلی برای نظریه‌پردازی پیشرفت در سه سطح منسجم صورت‌بندی می‌شود: نظام بینشی (توحید و سنت‌های الهی به‌عنوان بنیاد هستی‌شناختی)، نظام ارزشی (الزامات فکری و امید به نصرت الهی)، و نظام کنشی (راهبردهای عملیاتی مانند جهاد تبیین و اقتصاد مقاومتی). یافته‌ها نشان می‌دهد که مقاومت در این چارچوب، نه یک راهبرد منفعل، بلکه امری الهی و ارزشی است که ریشه در سنت‌های لایتغیر الهی داشته و پیوند علّی و معتبر بین تلاش فعال انسان و وعده نصرت الهی را به‌عنوان ضامن پیشرفت برقرار می‌کند. نصرت الهی در این منظومه فکری، مفهومی فراتر از پیروزی نظامی داشته و مستقیماً به مصادیق پیشرفت ترجمه می‌شود؛ به‌ویژه ناظر به تقویت اراده جمعی، پیشرفت‌های فراگیر علمی و اقتصادی درون‌زا، و ارتقای سطح بصیرت جامعه. این پژوهش تأکید می‌کند که چارچوب منظومه فکری مذکور، پیوند مفاهیم مقاومت و نصرت الهی را از منظر هستی‌شناختی، ارزشی و کارکردی روشن ساخته و الگویی معنوی و عملیاتی برای مدیریت چالش‌های داخلی و خارجی در راستای تحقق نقشه جامع الگوی پیشرفت اسلامی-ایرانی ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


منابع:
1.      بخشایش، محمدعلی. (۱۳۹۸). بررسی مبانی فکری مدیریت جهادی در اندیشه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای. فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، دوره ۱۶، شماره ۵۹.
2.      جلالی، محمدحسن. (۱۳۹۷). نقش آیه ۴۰ سوره حج در شکل‌گیری دکترین مقاومت در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای. فصلنامه مطالعات اندیشه سیاسی در اسلام، دوره ۳، شماره ۹، صص ۶۰-۷۵.
3.      جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۸۵). تفسیر تسنیم. قم: اسراء.
4.      خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۳۹۳/۱۰/۱۹). سخنرانی در دیدار با مردم قم به مناسبت سالگرد قیام ۱۹ دی. [بیانات]. قابل دسترس در: https://www.leader.ir/fa/content/12738
5.      خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۳۹۵). بیانات در دیدار جمعی از شعرا و اهل فرهنگ. [بیانات]. ۱۱ خرداد ۱۳۹۵. https://www.leader.ir/fa/content/15104
6.      خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۳۹۷/۰۱/۱۴). بیانات در دیدار مسئولان نظام. [بیانات]. قابل دسترس در: https://www.leader.ir/fa/content/19039
7.      خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۳۹۷/01/29). بیانات در دیدار فرماندهان ارتش جمهوری اسلامی ایران. [بیانات]. قابل دسترس در: https://www.leader.ir/fa/content/19080
8.      خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۳۹۷/۰۷/۱۶). بیانات در دیدار با مردم به مناسبت عید غدیر. [بیانات]. قابل دسترس در: https://www.leader.ir/fa/content/19597
9.      خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۳۹۸). بیانات در دیدار جمعی از پرستاران و خانواده‌های شهدای سلامت. [بیانات]. ۲۱ آذر ۱۳۹۸. https://www.leader.ir/fa/content/25732
10.  خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۳۹۸). سخنرانی در دیدار با اقشار مختلف مردم. [بیانات]. ۳ مهر ۱۳۹۸. https://www.leader.ir/fa/content/20917
11.  خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۳۹۸). سخنرانی در دیدار با مردم. [بیانات]. ۶ خرداد ۱۳۹۸. https://www.leader.ir/fa/content/20569
12.  خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۳۹۸/۰۳/۱۴). بیانات در دیدار با مردم. [بیانات]. قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1140
13.  خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۳۹۹/۰۳/۱۴). بیانات در مراسم سی‌ویکمین سالگرد رحلت امام خمینی (ره). [بیانات]. قابل دسترس در: https://www.leader.ir/fa/content/22601
14.  خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۴۰۰). بیانات در دیدار جمعی از پرستاران و خانواده‌های شهدای سلامت. [بیانات]. ۲۱ آذر ۱۴۰۰. https://www.leader.ir/fa/content/25732
15.  خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۴۰۰/۰۷/۲۸). بیانات در دیدار با نخبگان و استعدادهای برتر علمی. [بیانات]. قابل دسترس در: https://www.leader.ir/fa/content/25732
16.  خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۴۰۰/۱۰/۱۹). بیانات در دیدار مردم قم. [بیانات]. قابل دسترس در: https://www.leader.ir/fa/content/26456
17.  دهشیری، محمدرضا؛ و نوری، سمیه. (۱۳۹۹). تبیین مؤلفه‌های بصیرت سیاسی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای و کارکرد آن در جامعه. فصلنامه مطالعات علوم سیاسی، دوره ۱۳، شماره ۴۸، صص ۹۰-۱۱۵.
18.  رجبی، حسین. (۱۳۹۹). نظریه انقلاب اسلامی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
19.  رضایی، سمیرا. (۱۳۹۷). سیاست دفاعی-امنیتی جمهوری اسلامی ایران در منطقه غرب آسیا (مطالعه موردی نقش حزب‌الله لبنان). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
20.  رضوی، سیدمحسن؛ و حسینی، سیدمجتبی. (۱۳۹۹). سرمایه اجتماعی و قدرت نرم در اندیشه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای. فصلنامه مطالعات قدرت نرم، دوره ۱۰، شماره ۳۰، صص ۸۰-۱۰۰.
21.  سیدالعلما، سیدمحمود؛ و عباسی، ابراهیم. (۱۳۹۹). گفتمان مقاومت و استکبارستیزی در اندیشه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای. نشریه مطالعات گفتمان و سیاست، دوره ۱، شماره ۲، صص ۳۰-۴۵.
22.  صفری، محمدعلی. (۱۴۰۰). تحلیل نقش صبر و استقامت در کارآمدی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه پژوهش‌های راهبردی سیاست خارجی، دوره ۹، شماره ۳۶، صص ۲۸۸-۳۱۰.
23.  طباطبایی، سیدمحمدحسین. (۱۳۷۴). المیزان فی تفسیر القرآن. ج ۱۴. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
24.  عزیزی، حمید. (۱۳۹۸). دکترین مقاومت و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. تهران: انتشارات سمت.
25.  عیوضی، محمدرحیم؛ و کریمی، علی. (۱۴۰۰). جایگاه مردم‌سالاری دینی در اندیشه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای. فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، دوره ۱۷، شماره ۶۲، صص ۵۱-۷۰.
26.  فتاحی، علی؛ سهرابی، مجید؛ و محمدی، ابوالفضل. (۱۳۹۸). نقش عامل اراده و بصیرت در تحقق اهداف مقاومت اسلامی. فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، دوره ۱۶، شماره ۶۰، صص ۳۵-۵۰.
27.  کریمی، لیلا؛ و حسینی، سارا. (۱۴۰۰). تحلیل گفتمان جهاد تبیین در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای و کارکرد آن در جنگ نرم. فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات اسلامی، دوره ۱۷، شماره ۶، صص ۵۸-۷۵.
28.  متفکر، علیرضا. (۱۳۹۸). مبانی دیپلماسی مقاومت در اندیشه امام خمینی و آیت‌الله خامنه‌ای. تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.
29.  مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۷۸). جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
30.  مقدسی، حمیدرضا؛ و نوربخش، مهدی. (۱۳۹۹). تبیین مؤلفه‌های الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای. فصلنامه مطالعات راهبردی، دوره ۲۳، شماره ۹۰، صص ۱۱۳-۱۳۰.
31.  ملکی‌پور، هادی؛ رضایی، علیرضا؛ و مرادی، محمدرضا. (۱۳۹۶). تحلیل رابطه مقاومت و نصرت الهی در اندیشه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای. فصلنامه پژوهش‌های سیاسی و بین‌المللی، دوره ۱۰، شماره ۳، صص ۹۵-۱۱۰.
32.  نوروزی، رضا؛ و مرادی، محمدرضا. (۱۳۹۸). ابعاد بازدارندگی نامتقارن در دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای. فصلنامه مطالعات دفاعی و امنیتی، دوره ۲۷، شماره ۱۰۷، صص ۱۹۰-۲۱۲.
33.  واعظی، احمد. (۱۳۹۵). اندیشه سیاسی در اسلام. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.