شناسایی راهکارها برای تحول در امور تربیتی و پرورشی در نظام آموزش رسمی عمومی مبتنی بر اسناد بالا دستی و مصاحبه با خبرگان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار و عضو هیئت علمی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری برنامه ریزی توسعه آموزش عالی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

چکیده
این پژوهش با هدف شناسایی و ارائه راهکارهای مؤثر برای رفع چالش‌ها و مسائل امور پرورشی و تربیتی در نظام آموزش رسمی عمومی کشور انجام شده است. پژوهش حاضر، رویکردی کیفی داشته و با استفاده از روش تحلیل مضمون پیش رفته است. برای گردآوری داده‌ها از دو منبع اصلی بهره گرفته شد: نخست، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۰ نفر از معاونان پرورشی مناطق و مدارس آموزش‌وپرورش کشور که با روش نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت معیارهای اشباع نظری، تنوع جغرافیایی و سابقه فعالیت انتخاب شدند؛ دوم، تحلیل اسناد بالادستی. در مرحله نخست، مصاحبه‌ها و اسناد مذکور مورد کدگذاری دقیق قرار گرفت و واحدهای معنا استخراج شد. سپس کدهای حاصل در قالب 155 مضمون پایه سازمان‌دهی گردید. در گام بعد، با تحلیل ارتباطات میان مقوله‌ها دو منبع داده، مفاهیم کلی‌تر شناسایی و طبقه‌بندی شد. نهایتاً، 11 مضمون سازمان دهنده در قالب 4 مفهوم کلی ارائه گردید تا مبنای تحلیل‌ها و استخراج راهکارهای پیشنهادی پژوهش قرار گیرد.
یافته‌ها حاکی از آن است که چهار محور کلیدی به‌عنوان مفاهیم اصلی راهکارهای امور تربیتی در نظام آموزش رسمی عمومی کشور قابل شناسایی است که این محورها شامل: تحول ساختاری- نهادی در نظام تربیتی (3 زیر محور)، تحول در نگرش، جذب و توانمندسازی منابع انسانی تربیتی (3)، طراحی محتوای تربیتی یکپارچه و زمینه‌ساز (2) و تقویت هم‌افزایی تربیتی از طریق مشارکت نظام‌مند با خانواده، نهادها و شبکه‌های اجتماعی (3) می باشد.

کلیدواژه‌ها


منابع
1.      آقازاده، احمد و آرمند، محمد (1395). تاریخ آموزش و پرورش ایران با تأکید بر تحولات تربیتی دوره معاصر. تهران: انتشارات سمت. چاپ سوم.
2.      ایران پور، ماه منیر؛ مزیدی، محمد و خوشبخت، فریبا (1396). ادراک دانش آموزان دبیرستانی شهر شیراز نسبت به فعالیت های پرورشی مدارس و بررسی رابطه آن با متغیرهای زمینه ای، نشریه مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، دوره 2، شماره 1 (1396).
3.      ایمن ارشادی، افسانه و نامی، کلثوم (1398). ارزیابی فعالیت های پرورشی مدارس ابتدایی مبتنی بر سند تحول بنیادین، جامعه شناسی آموزش و پرورش، دوره 5، شماره 2، صفحات 146 تا 155
4.      بلخی، محمد و جباری، حسن (1399). بررسی نقش فرمانده مربی تربیتی در افزایش روحیه دانشجویان، دوفصلنامه علمی تربیت پاسدار انقلاب اسلامی دانشکده تربیت جهادی دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین، سال دهم، شماره 21، ص 157-135.
5.      پاک سرشت، محمدجعفر و دیگران (1402). درآمدی بر تعلیم وتربیت اسلامی، تهران، انتشارات: سمت. چاپ 15.
6.      جعفریان، علی اصغر (1397). در مسیر توسعه و آموزش (نگاهی به نیم قرن تلاش عبدالحسین نفیسی)، تهران، انتشارات افست.
7.      حاجی زاده، فاطمه (1395). تبیین جایگاه و نقش فعالیت‌های پرورشى مدارس ابتدایى. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه الزهرا (س).
8.      حائری شیرازی، محی الدین (1401). کتاب تربیت دینی کودک، تهران: انتشارات معارف، چاپ اول، 1401.
9.      خاکپور، عباس (1391). بررسی عوامل مرتبط با تمایل مربیان پرورشی به انتقال به حوزه ی آموزشی در مدارس متوسطه و راهنمایی استان همدان. مجله ی علوم تربیتی دانشگاه شهید چمران اهواز، پاییز و زمستان 1391، دوره ششم، سال 19.
10.  خباز مهرجردی، محمود (1393). تحلیل کارکردی معاونت پرورشی در نظام آموزش‌وپرورش از دیدگاه نخبگان تعلیم و تربیت. دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی واحد علمی: مرکز مطالعات راهبردی شورای عالی انقلاب.
11.  دیبایی، محسن؛ سجاسی و رحیمی، داود (1401). آسیب شناسی فعالیت های پرورشی سازمان آموزش و پرورش شهر قم در دوره متوسطه اول بر اساس عناصر نه گانه کلاین و ارائه راهکاری برای بهبود آن. پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، سال سی ام، تابستان 1401.
12.  رامشت شهرام (1400). بررسی تطبیقی فلسفه تعلیم و تربیت رسمی کشورهای جمهوری اسلامی ایران، آمریکا، فرانسه و ترکیه، پایان نامه جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد، دانشگاه شاهد. شهریور 1400.
13.  ربیعی، ملیحه (1399). بررسی تطبیقی اهداف و روش های تربیت اجتماعی دوره آموزش ابتدایی در نظام آموزش و پرورش ایران و ژاپن به منظور ارائه راهکارهای مناسب، رساله دکتری رشته علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی، شهریور 1399.
14.  رجبی، غلامرضا و عباسی، قدرت الله (1398). اثربخشی آموزش های تربیتی قبل از ازدواج به شیوه برنامه آموزش ارتباط بر کاهش انتظارات ایده آل گرانه جوانان مجرد، فصلنامه روانپزشکی و روانشناسی ایران، دوره 25، زمستان 1398، شماره 4.
15.  رحیمی، کاظم (1399). نگاهی به آسیب های اجتماعی از بعد پرورشی تربیتی دانش آموزان. فصلنامه تحقیقات جدید در علوم انسانی، دوره: 3، شماره: 29
16.  ریحانی، بهنام (1396). چالش های اخلاقی مربیان پرورشی در فضای مجازی و راه کارهای برون رفت از آن، اولین کنفرانس بین المللی ظرفیت شناسی و تاثیرگذاری فضای مجازی در ارتقای آموزش های دینی، سال 1396.
17.  سرمدی، حسن و عسکری، اکبر (1393). شناسایی و اولویت بندی عوامل مؤثر بر انگیزش شغلی مدیران مدارس ابتدایی استان همدان. مجله علوم تربیتی دانشگاه اهواز، دوره ششم، سال 21، شماره 1، ص 115-134.
18.  سیدی، سید مسعود (1394). بررسی تاثیر فعالیت های فوق برنامه بر پیشرفت تحصیلی و نگرش به مدرسه دانش آموزان پسر دوره متوسطه دوم پایه دوم تجربی. پایان نامه کارشناسی ارشد، گروه آموزشی علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی.
19.  شورای عالی انقلاب فرهنگی (1390). مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی جمهوری اسلامی ایران.
20.  طولابی، زینب و جوانمردی، مهسا (1401). رویکردی ترکیبی به عوامل توانمندساز معاونان و مربیان پرورشی، فصلنامه تعلیم و تربیت، دوره 37، شماره 152.
21.  علم الهدی، جمیله (1398). نظریه اسلامی رشد انسان، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، چاپ اول.
22.  علم الهدی، جمیله (1393). نظریه اسلامی تعلیم و تربیت (مبانی آموزش رسمی)، انتشارات دانشگاه امام صادق (ع)، چاپ سوم
23.  علیزاده موسوی، ابراهیم (1384). بررسی مقایسه ای تأثیر فضاهای پرورشی بر رشد اخلاقی دانش آموزان. پژوهش های تربیتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بجنورد، شماره دوم، بهار 84، صفحات 1 تا 15
24.  فنونی، زهرا (1401). آسیب شناسی امور پرورشی، مجله مطالعات روانشناسی و علوم تربیتی، دوره 5، شماره 45.
25.  کریمی، عبدالعظیم (1383). آموزش به مثابه پرورش، (به بهانه طرح تلفیق) به ضمیمه ی مقدمه ای بر اصلاحات و نوآوری در آموزش و پرورش، تهران، انتشارات: پژوهشکده تعلیم و تربیت، چاپ سوم.
26.  لطیفی، علی (1392). بررسی آرای مربیان پرورشی استان سمنان در ارتباط با عوامل انگیزشی شغلی، پایان نامه کارشناسی ارشد، برنامه ریزی آموزشی، دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه سمنان.
27.  مرتضوی، جلیل (1381). بررسی آرای دانش آموزان دوره راهنمایی درباره نحوه برگزاری مسابقات قرآن، پایان نامه دوره کارشناسی رشته علوم تربیتی عمومی، مرکز آموزش عالی فرهنگیان شهید رجایی شیراز.
28.  مرسلی، ژیلا و یاری، جهانگیر (1401). ارائه مدلی برای ارتقای صلاحیت‌های شغلی معاونین پرورشی زن بر مبنای تعالی مدیریت(EFQM). فصلنامه زن و مطالعات خانواده، دوره: 15، شماره: 58.
29.  مزیدی، محمد؛ ایران پور، ماه منیر و خوشبخت، فریبا (1391). آسیب‌‌شناسی فعالیت‌های پرورشی و امور ‌تربیتی از دیدگاه مربیان پرورشی مقاطع مختلف تحصیلی شهر شیراز. پژوهش‌های تربیتی، سال پنجم، شماره اول، پیاپی 9، بهار و تابستان 1392، صفحات 128 تا 149
30.  معروفی، یحیی، یوسف زاده، محمدرضا، قبادی، محترم، و افشار، عبداله. (1392). بررسی سطح توانمندی شغلی مربیان پرورشی دوره ابتدایی و راهکارهای توسعه آن. پژوهش های آموزش و یادگیری (دانشور رفتار)، شماره 20 (دوره جدید) (3)، صفحات 163 تا 178.
31.  ملک محمدی,حمیدرضا , حسینی,منیره سادات و موسوی خطیر,سید جلال . (1403). واکاوی سیاست تأثیر سابقه تحصیلی درکنکور سراسری: مبتنی بر تئوری داده بنیادفصلنامه علمی پژوهشی راهبرد فرهنگ, 17(68). صفحات 139 الی 171.
32.  ملکی، حسن (1395). برنامه ریزی درسی (راهنمای عمل)، تهران، انتشارات: منادی تربیت.
33.  موسوی خطیر,سید جلال , علم الهدی,جمیله و حسینی,سید مقداد . (1404). شناسایی راهکارها و دلالت های سیاستی ناظر بر ارتقای دانشگاه فرهنگیانفصلنامه پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی 31(2),.صفحات 129 الی 147.
34.  موسوی خطیر, سید جلال , عقیلی, سید رمضان و حسینی, سید مقداد . (1403). کیفیت بخشی به دانشگاه فرهنگیان: شناسایی موانع و چالش هانظریه و عمل در تربیت معلمان, 10(17). صفحات 245 الی 264.
35.  نوری مادر، رضوان (1401). سنجش تاثیر مربیان پرورشی بر مهارت های زندگی و تربیت شهروندی از دیدگاه دانش آموزان مقطع متوسطه اول شهرستان دزفول در سال تحصیلی 1401 -1400، دومین کنفرانس بین المللی یافته های نوین در مدیریت، روانشناسی و حسابداری
1.      Abruzzo, K. J., Lenis, C., Romero, Y. V., Maser, K. J., & Morote, E. S. (2016). Does Participation in Extracurricular Activities Impact Student Achievement?. Journal for Leadership and Instruction15(1), 21-26.
2.      Acar, Z., & Gündüz, N. (2017). Participation Motivation for Extracurricular Activities: Study on Primary School Students. Universal journal of educational research5(5), 901-910.
3.      Adelman, H. S., & Taylor, L. (2018). Addressing barriers to learning: Beyond school-linked service and fullservice schools. American Journal of Orthopsychiatry, 67(3), 408–421.
4.      Altan, B. A., & Altintas, H. O. (2017). Professional Identities of Vocational High School Students and Extracurricular Activities. Journal of education and training studies5(7), 46-52.
5.      Buckley, C., Wang, C. Y., Chatfield, M. D., Bletchly, C., Harris, P., & Whiley, D. (2022). The impact of COVID-19 epidemic phase and changes in mean viral loads: implications for SARS-CoV-2 testing strategies. Diagnostic Microbiology and Infectious Disease102(3), 115598.
6.      Eccles, J. S., & Roeser, R. W. (2021). Schools as developmental contexts during adolescence. Journal of Research on Adolescence, 21(1), 225-241
7.      Finn, J. D. (2012). School engagement and students at risk. Washington, DC: National Center for Educational Statistics, U. S. Department of Education. Available at www.nces.Ed.gov/pubsearch/pubsinfo. Asp? Pubid=93470.
8.      Gentry, M., Gable, R. K., & Rizza, M. G. (2002). Students’ perceptions of classroom activities: Are there grade-level and gender differences? Journal of Educational Psychology, 94 (3), 539-544.
9.      Hsu, H. Y., Lee, K., Bentley, J., & Acosta, S. (2019). Investigating the Role of School-Based Extracurricular Activity Participation in Adolescents' Learning Outcomes: A Propensity Score Method. Journal of Education and Learning8(4), 8-17.
10.    Kara, Ö. T. (2016). Views of Turkish Teachers on Extracurricular Activities at Secondary Schools. Acta didactica napocensia9(4), 1-14.
11.    Lamborn, S. D., Brown, B. B., Mounts, N. S., & Steinberg, L. (2014). Putting school in perspective: The influence of family, peers, extracurricular participation, and part-time work on academic engagement. New York: Teachers College Press.
12.    LaRocque, L. M. (2008). Assessing perceptions of the environment in elementary classrooms: The link with achievement. Educational Psychology in Practices, 24(4), 289-305.
13.    Lee, V. E., & Smith, J. B. (2020). Effects of school restructuring on the achievement and engagement of middle-grade students. Sociology of Education, 66(3), 164-187.
14.    Marsh, H. W. (2015). Extracurricular Activities: Beneficial extension of the traditional curriculum or subversion of academic goals? Journal of Educational Psychology, 84(4), 553-562.
15.    Nghia, T. L. H. (2017). Developing generic skills for students via extra-curricular activities in Vietnamese universities: Practices and influential factors. Journal of Teaching and Learning for Graduate employability8(1), 22-39.
16.    Okolie, U. C., & Omamuyovwi, A. I. (2020). Developing the human resources effectiveness through training and development. Annals of Spiru Haret University, Economic Series20(3), 81-95.
17.    Posner, B. Z. (2020). Another look at the impact of personal and organizational values congruency. Journal of Business Ethics, 97, 535-541.
18.    Ryan, R. M., & Grolnick, W. S. (2016). Origins and pawns in the classroom: Self-report and projective assessments of children’s perception. Journal of Personality and Social Psychology. 50, 550-558.
19.    Sahin, M. O., Sen, V., Irer, B., & Yildiz, G. (2020). Can negative ureteroscopy be predicted in ureteral stone treatment?. Canadian Urological Association Journal14(5), E209.
20.    Shaffer, M. L. (2019). Impacting student motivation: Reasons for not eliminating extracurricular activities. Journal of Physical Education, Recreation & Dance90(7), 8-14.
21.    Steinmann, I., Strietholt, R., & Caro, D. (2019). Participation in extracurricular activities and student achievement: Evidence from German all-day schools. School Effectiveness and School Improvement30(2), 155-176.
22.    Van Petegem, K., Aelterman, A., Van Keer, H., & Rosseel, Y. (2008). The influence of student characteristics and interpersonal teacher behaviour in the classroom on student’s wellbeing. Social Indicators Research, 85(2), 279–291.
23.    Villarreal, V. (2017). Differences in Extracurricular Activity Participation Intensity among Middle School Students: Implications for Hispanic Youths. Journal of At-Risk Issues20(1), 17-26.
24.    Wu, M. (2019). School Culture and Its Effect on Extracurricular Participation in Hong Kong. International Journal of Education Policy and Leadership15(8), n8.
25.    Yıldırım Taştı, Ö., & Akar, H. (2021). Promoting climate-friendly actions of high school students: A case from turkey.