الزامات هنجاری تحقق پیشرفت: مورد مطالعه مبانی نظری دین‌‌‌‌شناسی در سند الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت (بررسی شهروندان 18 تا 35 سال با خاستگاه مذهبی ساکن شهر تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جامعه شناسی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری، جامعه شناسی توسعه، دانشگاه تهران، پردیس البرز، تهران، ایران

چکیده
الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت در مهرماه 1397، با هدف تبدیل ایران به خاستگاه تمدن نوین اسلامی- ایرانی تدوین شده است. با توجه به اینکه به کارگیری الگوهای غربی و تقلید بی‌چون‌و‌چرا از برنامه‌های توسعۀ وارداتی به‌علت ناهمخوانی با شرایط داخلی کشور‌ها، نمی‌تواند فرایند توسعه در این کشور‌ها را راهبری کند، ضرورت التزام به الگویی جامع، که متناسب با شرایط بومی ایران باشد، به‌شدت احساس می‌شود. پژوهش حاضر به یکی از با‌اهمیت‌ترین مباحث سند، یعنی مبانی نظری دین‌شناسی و نسبت آن با مباحث مربوط به توسعه، نظر کرده است. از لحاظ روش‌ ‌‌به‌کمک روش کیفی و استفاده از ابزار مصاحبه‌‌ و سنخ آرمانی به تبیین موضوع پرداخته شده است. با در نظر گرفتن این مهم که جوانان هر کشور کنشگران اصلی مسیر توسعه و پیشرفت محسوب می‌شوند، نمونۀ مورد مطالعه از میان شهروندان 18 تا 35 سال با خاستگاه مذهبی انتخاب شده است. لحاظ کردن خاستگاه مذهبی از آن جهت است که انتظار می‌رود شهروندان مذهبی به‌علت همسویی بیشتر با هنجار‌ها و ارزش ‌‌های جامعه اسلامی، نقش پررنگ تری در طی کردن مسیر توسعه بومی ایفا کنند. همچنین با توجه به متغیر دین و حساسیت برانگیز بودن آن، از روش نمونه‌گیری هدفمند ‌‌به‌شیوۀ نمونه‌گیری گلوله‌برفی استفاده شده است.
یافته‌‌های پژوهش حاکی از برخی شکاف‌های فکری و نظری بین سند الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت و درک و تصور جوانان از مناسبات بین دین و توسعه است. این تفاوت‌ها و احیانا تعارضات در زمینه‌هایی مثل نسبت دین و پیشرفت، ساحت فردی یا اجتماعی دین و کارکردهای ناخواسته دین به چشم می خورد.

کلیدواژه‌ها


منابع
1.     جمشیدی‌‌ها، غلامرضا؛ مومن آرانی، علیرضا (1392)، «بررسی نظری رابطه دین (اسلام) و توسعه در جریان فکری موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، مبتنی بر اندیشه‌‌های آیت الله مصباح یزدی»، دوفصلنامۀ الگوی پیشرفت اسلامی و ایرانی؛ سال دوم، شماره 4، صفحه 134-109
2.      حبیبی، غلامحسین (1393)، تحقیق در علوم اجتماعی، پارادایم‌ها، روش‌‌ها و تکنیک‌‌ها، بینش روش‌شناختی. تهران: کتاب همه.
3.      شاکریان، حمیدرضا (1392)، گسترۀ دین و الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت؛ قبسات، سال هجدهم، شماره 70؛ صفحه 172-153
4.      ‌‌شجاعی زند، علیرضا (1387)، بازخوانی نقش دین در توسعه با نظر به اغراض تشکیل حکومت اسلامی. فصلنامه علمی و پژوهشی متین، سال یازدهم، شماره 41، صفحه: 67-45
5.      کچوئیان، حسین (1384)، گفتمان توسعه؛ سرابی ویرانگر. راهبرد یاس، سال اول، شماره 3، صفحه 124-104
6.      کچوئیان، حسین (1387)، نظریه جهانی شدن ترکیبی مسئله ساز از دو کلان روایت تاریخ تجدد، نامه علوم اجتماعی، سال دوم، شماره 32
7.      ‌‌ کدیور، محسن (1379)، دغدغه‌‌های حکومت دینی، بخش سوم: دین و سیاست؛ نسبت تکلیف و توسعه بر‌اساس شاخص مشارکت سیاسی؛ وب­سایت www.kadivar.com
8.      گیدنر، آنتونی (1376)، جامعه شناسی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران: نشر نی
9.      گیدنز، آنتونی (1384)، جامعه‌‌‌‌شناسی، با همکاری کاردن بردسال، ترجمۀ حسن چاوشیان، تهران: نشر نی.
10.  ملکیان، مصطفی (1381)، گفتارهایی تحت عنوان سکولاریسم و حکومت دینی (چاپ چهارم)، تهران: مؤسسه فرهنگی صراط.
11.  ملکیان، مصطفی (1381) گفتارهایی تحت عنوان پرسش هایی پیرامون معنویت (چاپ چهارم)، تهران: موسسه فرهنگی صراط.
12.  وبر، ماکس (1371)، اخلاق‌ پروتستان‌ و روح‌ سرمایه‌داری، ترجمۀ انصاری، عبدالمعبود، تهران‌: سازمان‌ مطالعه‌ و تدوین‌ کتب‌ علوم ‌انسانی‌ دانشگاهی.
13.  وبر، مارکس (1382) روش‌‌‌‌شناسی علوم اجتماعی، ترجمۀ حسن چاوشیان، نظر مرکز.
14.  وبر، مارکس (1397) جامعه شناسی دین، ترجمه محسن ثلاثی، نشر ثالث
 
1.      Hillenbrand, Carolin (2023) Social Cohesion and Religiosity – Empirical Results from an Online Survey in Germany during the COVID-19 Pandemic. Religion & Development 2
2.      Jones, B. and Peterson, M. J. (2011). Instrumental, Narrow, Normative? Reviewing recent work on religion and development. Third World Quarterly, Taylor & Francis.
3.      Luturmas, Y. (2022). Religion, Customs, and Village Government in Collaborating the Pillars of Rural Development. Journal of Humanities and Social Sciences Innovation.
4.      Schliesser, Christine (2024) Religion Matters: Religion and the Sustainable Development Goals (SDGs).  Religions 2024, 15, 337.