تحلیل تئوریک جامعه شناختیِ پیر شدن جمعیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه شناسی سیاسی، دانشگاه رازی. کرمانشاه، ایران

2 دانشیار علوم سیاسی، دانشگاه رازی. کرمانشاه، ایران

3 استادیار علوم سیاسی، دانشگاه رازی. کرمانشاه، ایران

چکیده
پدیده‌های مختلفی که در جامعه و در بستر تعاملات اجتماعی ظهور و بروز پیدا می‌کنند، می‌توانند به شکل مستقل و یا از چشم انداز معرفتی دیگر مورد مطالعه و بررسی قرار گیرند. پدیده‌ی پیری و سالمندی از جمله موضوعاتی است، که از دریچه‌های معرفتی مختلف، از جمله جامعه شناسی مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته است، که از سوی اندیشمندان و جامعه شناسان، به این عرصه از مطالعات، عنوان جامعه شناسی پیری یا سالمندی داده شده است. رویکرد جامعه شناسی پیری به نقش عوامل اجتماعی در ظهور سالمندی، روند اجتماعی پیری، کنش و رفتار جامعه شناختی سالمندان، نوع نگاه جامعه به سالمند و همچنین نقش اجتماعی در حمایت از سالمندان توجه دارد. از این رو، جامعه شناسان از منظرهای اجتماعیِ کارکردگرا، تضاد، تعاملی- نمادین و پست مدرن به پیری یا روند پیر شدن افراد می‌پردازند تا پیچیدگی و تنوع فرایند سالمندی را در متن و زمینه‌ی اجتماعی آن تحلیل کنند. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف تحلیل و تبیین رهیافت‌های نظری در جامعه شناسی پیری به دنبال این مهم است تا افق‌های پیش رو پدیده‌ی سالمندی، ابعاد و پیچیدگی‌های نظری این مسئله را روشن‌تر نماید، و در تحقیقاتی که در آینده از سوی پژوهشگران و اندیشمندان عرصه جامعه شناسی سالمندی صورت می‌گیرد راهگشا باشد. در این پژوهش، با توجه به ماهیت موضوع و اهداف پژوهش، به منظور دست‌یابی به اطلاعات مورد نیاز، از داده‌های کتابخانه‌ای، اسنادی استفاده شده است و روش به کار رفته در این پژوهش نیز تحلیلی- توصیفی می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


منابع فارسی
1.        احمدی، نصور.(1383). «تئوری های مختلف درباره سالمندی». نشاط و ورزش. ش 3. زمستان. صص 44-37.
2.        اسیری، شهلا و فروغان، مهشید. (‌1396).« نگاهی تازه به سالمندی: ژروترانسندنس». چهارمین کنفرانس بین المللی روانشناسی علوم تربیتی و مطالعات اجتماعی.https://civilica.com/doc/662935
3.        بابایی، اسداله و نیازی، محسن. (1391). جامعه شناسی سالمندی : بررسی ابعاد گوناگون سالمندی با تکیه بر رویکرد جامعه شناختی. تهران: سخنوران.
4.        پروائی، شیوا و آزادارمکی، تقی (1400). جامعه­‌شناسی سالمندی؛ سالمندی و زندگی روزمره، تهران: انتشارات آگاه.
5.        تاج میزانی، علی اکبر و لاریجانی، مهدیه. (1394). «بررسی عوامل تأثیرگذار بر مطرودیت اجتماعی سالمندان(شهر ورامین)». فصلنامه جامعه شناسی کاربردی. سال 26. ش 3. پاییز. صص74-57. 
6.        جوکار، محبوبه. (1393). مدرنیته, تغییر سبک زندگی و کاهش جمعیت در ایران. پژوهشنامه اسلامی زنان و خانواده، 2(2)، 39-69. SID. https://sid.ir/paper/509637/fa
7.        شرقی، علی؛ قنبران، عبدالحمید؛ صالحی کوسالاری، فرزانه. (1399). « مروری بر نظریه‌های سالمندی و بازتاب آن در ویژگی‌های معماری منظر اقامتگاه‌های سالمندان ». فصلنامه انسان و محیط زیست. دوره 18. ش 4. زمستان. صص 70-55.
8.        عامری، گلنازفروغ؛ گواری، فاطمه؛ نظری طاهره؛ رشیدی نژاد، معصومه؛ پورانا، فشارزاده. (1381). «تعاریف و نظریه های سالمندی». فصلنامه حیات. س 7. ش 3. پاییز و زمستان.
9.        فروغ عامری، گلناز؛ گواری، فاطمه؛ نظری، طاهره؛ رشیدی نژاد، معصومه؛ پورانا، فشارزاده. (1380). «تعاریف و نظریه های سالمندی». فصلنامه حیات. س 7. ش 3. پاییز و زمستان.صص 13-4.
10.     مرتضوی، سعید؛ شیرازی، علی؛  مرتضوی، علی.(1390). « تأملی بر فعالیت ها و نگرش های بازنشستگان دانشگاهی». چشم انداز مدیریت دولتی. ش 6. تابستان. 73-59.
11.     نیازی، محسن و بابایی فرد،اسداله . (1390). جامعه شناسی سالمندی. چاپ اول. کاشان:سخنوران.
12.      (1396). تبیین ماهیت الگوی اسلامی ایرانی پیشرفتفصلنامه علمی مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی. 2(3). 104-79.
منابع انگلیسی       
13.   Atchley, R.C. 1989. “A Continuity Theory of Normal Aging.” The Gerontologist 29:183–190.
14.  Baltes, Paul, and Margret Baltes, eds. (1990). Successful Aging: Perspectives from The Behavioral Sciences. New York: Press Syndicate of the University of Cambridge.
15.  Cowgill, D. (1974). Aging and modernization: A revision of theory. Later life: Community and environmental policies.
16.  Crosnoe, R., & Elder Jr, G. H. (2002). Life course transitions, the generational stake, and grandparentgrandchild relationships. Journal of Marriage and Family, 64(4), 1089-1096.
17.  Cumming, Elaine, and William Earl Henry. 1961. Growing Old. New York: Basic.
18.  Cowgill, D.O. and L.D. Holmes, eds. 1972. Aging and Modernization. New York: Appleton-Century-Crofts.
19.  Cumming, E., Dean, L. R., Newell, D. S., & McCaffrey, I. (1960). Disengagement-a tentative theory of aging. Sociometry, 23(1), 23-35.
20.  Cooper, s., (2020). psychology of aging- textbook.  Introduction to Sociology- Theoretical Perspectives on Aging. http://cnx.org/contents/02040312-72c8 441e-a685-20e9333f3e1d@13.16
21.  Dowd, James J. 1975. “Aging as Exchange: A Preface to Theory.” Journal of Gerontology 30(5), 584–594.
22.  Gilleard, C., & Higgs, P. (2001). Cultures of Ageing. London: Prentice Hall.
23.  Hothschild, Arlie. 1975. “Disengagement Theory: A Critique and Proposal.” American Sociological Review 40:563–569.
24.  John, R. (1984). Prerequisites of an adequate theory of aging: A critique and reconceptualization. Mid-American Review of Sociology, 9(2), 79-108.
25.  Lemon, B., V. Bengtson, and J. Petersen. (1972). “An Exploration of the
26.  Activity Theory of Aging: Activity Types and Life Expectation among In-Movers to a Retirement Community.” Journal of Gerontology 27:511–23.
27.  Lyotard, J. (1984). The Postmodern Condition. Minneapolis: University of Minnesota Press.
28.  Mcintyre, Angus. (1988). Aging and Political Leadership . Oxford University Pressa Australia. ISBN 0-88706-823-5.
29.  Miah, Md. Abdur Rahman. (2019). " Social Theories Of Ageing".  See discussions, stats, and author profiles for this publication at: https://www.researchgate.net/publication/337622643. DOI: 10.13140/RG.2.2.23716.42885.
30.  Portacolone, E., & Herd, P. (2018). The political economy of aging in the 21st century: the influence of carroll estes’scholarship in social gerontology. Innovation In Aging, 2(Suppl_1), 368-369.
31.  Phillipson, C., & Scharf, T. (2004). The impact of government policy on social exclusion of older people: A review of the literature.
32.  Powell, J. L., & Longino, C. F. (2002). Postmodernism versus modernism: Rethinking theoretical tensions in social gerontology. Journal of Aging and Identity, 7(4), 219-226.
33.  Rajani, F., & Jawaid, H. (2015). Theory of gerotranscendence: an analysis. Austin J Psychiatry Behav Sci, 2(1), 1035.
34.  Rose, A. M. (1962). The subculture of the aging: A topic for sociological research. The gerontologist, 2(3), 123-127.
35.  Riley, Matilda While, Marilyn Johnson, and Anne Foner. (1972). Aging and Society. Volume III, A Sociology of Age Stratification. New York: Russell Sage Foundation.
36.  Tornstam, L. (2005). Gerotranscendence A Developmental Theory of Positive Aging. New York: Springer Publishing Company.
37.  VickyRN. (August 2009). Theories of Aging (Part 3) - Sociological Theories. Retrieved Friday, April 20, 2012, from http://allnurses-breakroom.com/showthread.php?t=412760