تحلیل فقهی ابداء زینت در فضای مجازی با تأکید بر الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت: چالش‌ها و راهکارها

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، الهیات و معارف اسلامی فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد سمنان، سمنان، ایران

2 دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد سمنان، سمنان، ایران،

چکیده
با گسترش فضای مجازی و استفاده گسترده از شبکه‌های اجتماعی، مفاهیمی چون ابداء زینت(نمایان کردن زینت) با چالش‌های جدیدی روبه‌رو شده است. این پدیده، از منظر فقه اسلامی، دارای ابعاد گوناگون فردی، اجتماعی و فرهنگی است که نیازمند بررسی دقیق و بازتعریف در بستر شرایط نوین است. هدف این پژوهش، تحلیل فقهی ابداء زینت در فضای مجازی، با تأکید بر اصول و مبانی الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت و ارائه راهکارهایی برای مواجهه با چالش‌های مرتبط است. روش پژوهش مبتنی بر تحلیل اسنادی و توصیفی-تحلیلی بوده و با بهره‌گیری از منابع فقهی معتبر، قوانین موضوعه و تحقیقات مرتبط انجام شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که فضای مجازی به‌دلیل ویژگی‌هایی چون گستردگی، سرعت انتقال اطلاعات و ناشناسی، می‌تواند به بستری برای نقض احکام شرعی و ارزش‌های اسلامی تبدیل شود. این موضوع به‌ویژه در زمینه ابداء زینت و نحوه رعایت حجاب اسلامی در این فضا، چالش‌های مهمی را به‌وجود آورده است. پژوهش حاضر، راهکارهایی چون ارتقای سواد رسانه‌ای، تقویت نظام ارزشی بر مبنای آموزه‌های اسلامی، ایجاد قوانین بازدارنده و حمایت از فناوری‌های بومی مطابق با الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت را پیشنهاد می‌دهد. این راهکارها می‌توانند در کاهش آسیب‌ها و تقویت فرهنگ استفاده صحیح از فضای مجازی مؤثر باشند. در نهایت، تأکید بر مسئولیت فردی و اجتماعی کاربران، نقش کلیدی در تحقق الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت و پاسداری از ارزش‌های اخلاقی و دینی ایفا می‌کند.

کلیدواژه‌ها


منابع؛
 فارسی
1.        حسینی خامنه­ای، علی (1389)، اجوبة الاستفتائات رهبر معظم انقلاب ،تهران: پیام عدالت، دهم.
2.        خمینی، روح الله، و سایر مراجع(بی­تا)، رساله توضیح المسایل(مراجع)، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی،بی­چا.
3.        طباطبایی، محمدحسین (1378)، تفسیر المیزان، محمد باقر موسوی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی، قم.
4.        طبرسی، فضل بن حسن (بی­تا)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، محمد بیستونی، بی­جا: انتشارات آستان قدس رضوی، بی­چا.
5.        مصطفوی، حسن(1368)، التحقیق فی کلمات القرآن کریم، تهران: نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، اول.
6.        مکارم شیرازى، ناصر(1427)، استفتاءات جدید (مکارم)، قم: نشر مدرسه امام على بن ابى طالب (ع)، دوم، ج3.
7.        مکارم شیرازی، ناصر، جمعی از نویسندگان، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیه، دهم، ج 14.
‌مقالات
1. باصری، علی،(1402)، «نقش شبکه­های اجتماعی در مصرف­گرایی زنان و جوانان»، فصلنامه علمی مطالعات پیشرفت اسلامی ایرانی، شماره 28، صص9-36.
2. خان صیمی، شعبان­علی؛ پیشوایی، فریده؛ خان صیمی، فاطمه (1393)، «نقش شبکه­های اجتماعی در باورهای دینی»، فصلنامه تخصصی مطالعات جوان و رسانه، شماره13، صص138-113.
3. عابدی تهرانی، طاهره، افشاری، فاطمه،(1390)، «تاثیر رسانه در گسترش مصادیق بی بندباری(فرار از خانه و روابط جنسی نامشروع) و راه­حل­های آن»، دوفصلنامه علمی فقه و حقوق خانواده، شماره 55، صص144-139
4. فقیهی،علی نقی؛ نجفی، حسن،(1394)، « شناسایی راهکارهای تعمیق تربیت دینی در فضای مجازی»، نشریه پژوهش نامه تربیت تبلیغی، شماره7و8، صص5-38.
5.قریشی، سید حمید؛ ایمانی، محمد نقی؛ ناظم، فتاح(1398)، «شناسایی عوامل موثر بر ارتقاء سواد رسانه­ای و تاثیر آن بر سبک زندگی اسلامی در مخاطبین صدا و سیما جمهوری اسلامی ایران»، نشریه سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، شماره3،صص188-198.
6. مشکات، سید حمید (1381)، «فقه نگاه به تصویر»، فصلنامه فقه، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، شماره 31.
عربی
* قرآن کریم
1.        حرالعاملی، محمد بن الحسن(بی­تا)، وسائل الشیعه، قم: موسسه آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، بی­چا.
2.        .............................(بی­تا)، وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه، محمد الرازی، با تصحیح ابی الحسن الشعرانی. بیروت: داراحیاء التراث العربی، بی­چا.
3.        ...........................، (1413)، من لایحضره الفقیه، مصحح: علی اکبر غفاری. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، بی­چا.
4.        راغب الأصفهانى الحسین بن محمد، أبو القاسم (1412)، المفردات فی غریب القرآن، المحقق: صفوان عدنان الداودی. دمشق بیروت: دار القلم، الدار الشامیة، اول.
5.        قرشی بنایی، علی اکبر (1412)، قاموس قرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیهف ششم.
6.        قمی، ابو جعفر محمد بن علی بن بابویه (صدوق)،(بی­تا)، علل الشرایع، نجف: منشورات الحیدریة و مطبعتها فی النجف، بی­چا.
7.        کلینی، محمد بن یعقوب (1407)، الکافی، مصحح: علی­اکبر غفاری- محمد آخوندی، تهران: دارالکتب الإسلامی، چهارم.
8.        مجلسی، محمدباقر (1403)، بحارالانوارالجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهارعلیهم السلام، لبنان: داراحیاء التراث العربی، بی­چا، ج43.
9.        مقدس الأردبیلی، المحقق (بی­تا)، زبدة البیان فی أحکام القرآن، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الأثار الجعفریه، اول.
سایت:
1.        پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله مکارم شیرازی.
2.        دفتر مقام معظم رهبری سید علی خامنه­ای 1403/5/10،  www.leader.ir