استادیار گروه مدیریت دولتی و خط مشی گذاری ،واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده
پژوهش علمی- کاربردی حاضر بر آن است تا ضمن آسیبشناسی مسائل اخلاقی منبعث از کاربری هوش مصنوعی به این مساله بپردازد که مدیریت هوش مصنوعی در پرتو مسائل ارزشی، اخلاقی و حرفهای چگونه امکانپذیر است ؟؛ بدین منظور تعریف موقعیت مسئلهزا از طریق فراترکیب از طریق فراترکیب پژوهشهای علمی نوین در بازه زمانی سال 2020الی2025 بر مبنای الگوی سندلوسکی و ﺑﺎروسو انجام گرفت. بهمنظور برای بررسی روایی و اعتبار یافتهها در کنار بررسی ضریب توافقات کاپای کوهن، از روش توافق کدگذاری در تحلیل کیفی استفاده شد که از منظر شاخص های بهروز ﺑﻮدن، کاربردی بودن، قابلیت اعتبار پذیری، انتقالپذیری، تأیید پذیری، اطمینانپذیری و باورپذیری مورد واکاوی و تائید قرار گرفت. بر مبنای یافتههای تحقیق درزمینة مدیریت حرفهای اخلاق هوش مصنوعی در دو سطح حرفهای گری فردی و سازمانی، دو کد محوری بیاخلاقیهای فردی- سازمانی استقرار هوش مصنوعی شامل پنج کد فرعی و الزامات حرفهای استقرار اخلاق هوش مصنوعی شامل هفت کد فرعی احصا شدند. مبتنی بر کدهای مذکور در کارزار تعارضات هوش مصنوعی- باهوش مصنوعی، اخلاق حرفهای – اخلاق غیرحرفهای، اخلاق مصنوعی- اخلاق حقیقی، هوش حقیقی- هوش مصنوعی، مدل مفهومی تحقیق ایفای مهمترین مسئولیت مدیران منابع انسانی در عصر دیجیتالی شدن منابع را، منوط به اعمال قدرت نرم سازمانی شامل حرفه مندی نهادینهشده در بازیگران و بازیگردانان فناوریهای هوش مصنوعی میداند. درنتیجه شایسته است بهمنظور توسعه اخلاق مدارانه هوش مصنوعی، برنامه ریزان، برنامه نویسان، برنامه پذیران و حتی برنامه گریزانِ این هوشِ دستساز به قدرت نرم حرفهای گری توجه ویژهای داشته باشند.
1.Aaltonen, M. (2025). How HR professionals’ attributes influence the adoption of AI in talent acquisition within MNCs; https://urn.fi/URN:NBN:fi-fe2025031919333.
2.Adnan, N., Md Nordin, S., bin Bahruddin, M. A., & Ali, M. (2018). How trust can drive forward the user acceptance to the technology? In-vehicle technology for autonomous vehicle. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 118, 819-836. doi: 10.1016/j.tra.2018.10.019
3.Afshari, P., Bayazidi, S., & Yazdani, S. (2024). Meta-synthesis As an Original Method to Synthesize Qualitative Literature in Chronic Diseases: A Narrative Review. Jundishapur Journal of Chronic Disease Care, 13(2).
4.Aguilar-Cruz, P. J., & Salas-Pilco, S. Z. (2025). Teachers’ perceptions of artificial intelligence in Colombia: AI technological access, AI teacher professional development and AI ethical awareness. Technology, Pedagogy and Education, 1-20;https://doi.org/10.1080/1475939X.1472025.2451865.
5.Ahmad, K., Abdelrazek, M., Arora, C., Bano, M., & Grundy, J. (2023). Requirements engineering for artificial intelligence systems: A systematic mapping study. Information and Software Technology, 158, 107176.
6.Ahmed, S. (2025). Integrating AI-Driven Automated Code Review in Agile Development: Benefits, Challenges, and Best Practices. International Journal of Advanced Engineering, Management and Science, 11(2), 593997.
7.Aish, A., & Noor, N. A. M. (2025). Determining Factors Related to Artificial Intelligence Adoption among Small and Medium Size Businesses: A Systematic Literature Review. Zhongguo Kuangye Daxue Xuebao, 30(1), 20-33;https://orcid.org/0000-0003-2928-7167.
8.Akour, I., Alzyoud, M., Alquqa, E. K., Tariq, E., Alzboun, N., Al-Hawary, S. I. S., & Alshurideh, M. T. (2024). Artificial intelligence and financial decisions: Empirical evidence from developing economies. International Journal of Data and Network Science, 8(1), 101-108; https://doi.org/110.5267/j.ijdns.2023.5210.5013.
9.Al-Hawamleh, A. M. (2024). Investigate the multifaceted dynamics of cybersecurity practices and their impact on the quality of e-government services: evidence from the KSA. Digital Policy, Regulation and Governance. , https://doi.org/10.1108/DPRG-1111-2023-0168.
10.Ali, K. Y., Akter, S., Islam, S., & Mridha, M. E. (2025). Advancing Computational Intelligence: AI-Based Algorithm Design and Optimization in Programming. Journal of Computer Science and Technology Studies, 7(1), 122-138; https://doi.org/110.32996/jcsts.32025.32997.32991.32910.
11.Amie-Ogan, O. T. (2025). Artificial Intelligence (AI) as a Paradigm Shift in Retooling Human Resource Cycle Operations for Staff Productivity in Nigerian Universities. International Journal of Educational Management, Rivers State University., 1(2), 90-104; https://ijedm.com/index.php/ijedm/article/view/147.
12.Avery, M., Leibbrandt, A., & Vecci, J. (2024). Does artificial intelligence help or hurt gender diversity? Evidence from two field experiments on recruitment in tech.
13.Beirat, M. A., Tashtoush, D. M., Khasawneh, M. A., Az-Zo’bi, E. A., & Tashtoush, M. A. (2025). The Effect of Artificial Intelligence on Enhancing Education Quality and Reduce the Levels of Future Anxiety among Jordanian Teachers. Appl. Math, 19(2), 279-290.
14.Bezuidenhout, C., Abbas, R., Mehmet, M., & Heffernan, T. (2025). Artificial Intelligence in Professional Services: A Systematic Review and Foundational Baseline for Future Research. Journal of Information & Knowledge Management, 2550009; https://doi.org/2550010.2551142/S0219649225500091.
15.Bishop, S. (2018). Anxiety, panic and self-optimization: Inequalities and the YouTube algorithm. Convergence, 24(1), 69-84.
16.Boddington, P. (2017). How AI challenges professional ethics. Towards a Code of Ethics for Artificial Intelligence, 59-65, https://doi.org/10.1007/1009.
17.Borenstein, J., & Howard, A. (2021). Emerging challenges in AI and the need for AI ethics education. AI and Ethics, 1, 61-65.
18.Carter, D. (2020). Regulation and ethics in artificial intelligence and machine learning technologies: where are we now? Who is responsible? Can the information professional play a role? Business Information Review, 37(2), 60-68, https://doi.org/10.1177/0266382120923962.
19.Chen, F., Wang, L., Hong, J., Jiang, J., & Zhou, L. (2024). Unmasking bias in artificial intelligence: a systematic review of bias detection and mitigation strategies in electronic health record-based models. Journal of the American Medical Informatics Association, 31(5), 1172-1183; 1067-5027.
20.Cunningham, C., Schroeder, K., Plesuk, T., Conway, J., Haykowsky, M. J., & Scott, S. D. (2024). A Qualitative Evidence Synthesis Exploring Caregiver Information Needs and Experiences Caring for a Child with Chronic Heart Failure. medRxiv, 2024.2002. 2014.24302803.
21.Daryono, D., Gunawan, R. S., & Gunawan, D. S. (2025). The role of professional culture; Enhancing engagement and organizational performance in islamic social entrepreneurship. Contaduría y Administración, 70(2), 499.
22.Dodig-Crnkovic, G. (2006). Professional ethics in computing and intelligent systems. Paper presented at the Proceedings of the Ninth Scandinavian Conference on Artificial Intelligence.
23.Dolunay, A., & Temel, A. C. (2024). The relationship between personal and professional goals and emotional state in academia: a study on unethical use of artificial intelligence. Frontiers in Psychology, 15, 1363174;doi: 1363110.1363389/fpsyg.1362024.1363174.
24.Doverspike, D., Arthur Jr, W., & Miguel, R. (2025). Legal, professional, and ethical issues in identifying bias in artificial intelligence-based personnel selection. Consulting Psychology Journal.
