تجزیه و تحلیل عوامل موثر بر پدافند غیرعامل و مدیریت بحران با تاکید بر الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت (مطالعه موردی: شهرداری قدس)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیار گروه مهندسی صنایع دانشگاه صنعتی قم (رشته تحصیلی: مهندسی صنایع)

چکیده
برنامه‌ریزی استراتژیک پدافند غیرعامل و مدیریت بحران برای کم کردن ریسک در مقابل خطرات متعدد و همچنین به منظور افزایش بهره‌وری پس از وقوع بحران امری حیاتی است. تاکید مقام معظم رهبری مبنی بر اهمیت پدافند غیرعامل نیز نشانده‌ی این امر است که این موضوع با توجه به الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت بایستی در سطوح متعدد خرد و کلان برنامه‌ریزی اعم از منطقه‌ای، شهری، ملی و بین‌المللی مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد. بر این اساس، در این مقاله، عوامل موثر بر کارگروه پدافند غیرعامل و مدیریت بحران شهرداری قدس، تجزیه و تحلیل می‌شود. به این منظور، ابتدا با استفاده از تکنیک سوات، نقاط قوت و ضعف و همچنین فرصت‌ها و تهدیدهای موجود در رابطه با ذینفعان کارگروه مذکور شناسایی می‌شود. پس از شناسایی عوامل استراتژیک، با استفاده از تکنیک استراتژی‌ تلفیقی و ماتریس‌های ارزیابی عوامل داخلی و خارجی، موقعیت استراتژیکی کارگروه مذکور به دست آورده شده و تمامی راهبردهای لازم برای رفع نیازها و انتظارات ذینفعان استخراج می‌گردد. سپس، با استفاده از تکنیک ماتریس برنامه‌ریزی استراتژیک کمی، راهبردهای برتر طبقه‌بندی می‌شوند. نهایتا، با تدوین برنامه‌های اجرایی برای راهبردهای برتر، شاخص‌ها، اهداف و درمان‌‌های مربوط به هر راهبرد تعیین می‌شود. با این رویکرد، اهداف بلندمدت در بازه‌های زمانی کوتاه مورد پایش قرارگرفته و بستری مناسب برای پویایی و اثربخشی سازمان، فراهم می‌شود.

کلیدواژه‌ها


منابع
1.        آریان‌کیا، مصطفی (1402)، ارزیابی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت براساس نظر نخبگان با استفاده از تکنیک SWOT، فصلنامه علمی مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، آماده انتشار.
2.        اشرفی، یوسف (1388)، رویکردی جدید در برنامه‌ریزی شهری در رویکردی تحلیلی CDS، مدیریت شهری و روستایی، دوره 23، شماره 10، صص 104-89.
3.        امیری، یوسف (1402). الگوی انضباط سازمانی تعالی‌بخش با تأکید بر آموزه‌های اسلامی؛ گامی مهم درالگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، فصلنامه علمی مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، آماده انتشار.
4.        انگزی قدس، احدالله و عبدی، بهنام (1402)، طراحی الگوی ایرانی اسلامی خط‌مشی‌گذاری عمومی: تبیین مشارکت نهادهای تخصصی، فصلنامه علمی مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، آماده انتشار.
5.        ایوبی، شهنواز؛ رشنودی، اصغر و شمس، امیرمیلاد (1396)، بررسی ظرفیت انبارهای مورد نیاز برای نگهداری غلات در بندر امام خمینی (ره) با استفاده از تحلیل سوات، صنعت حمل و نقل دریایی، دوره 3، شماره 3، صص 58-51.
6.        دهقان، منصور و پورصادق، ناصر (1398)، عوامل مؤثر در طراحی الگوی راهبردی پدافند غیرعامل برای بنادر جنوب کشور، صنعت حمل و نقل دریایی، دوره 4، شماره 2، صص 97-89.
7.        رازپور، عراقی‌زاده و علی‌الحسابی، مهران (1397)، الگوی تبیین شاخص‌های دفاع غیرعامل در راستای کاهش آسیب‌پذیری شهری مطالعه‌ی موردی: شهر سنندج. مدیریت بحران، دوره 7، شماره 2، صص 153-137.
8.        رضایی، محمدرضا و کریمی، ببراز (1395)، اولویت‌بندی و تعیین استراتژی‌های توسعه شهر (CDSs) شیراز با استفاده از AHP، فصلنامه علمی و پژوهشی پژوهش و برنامه ریزی شهری، دوره 7، شماره 24، صص 60-43.
9.        رهنما، محمدرحیم و حسینی، سیدمصطفی (1395)، مدیریت بحران در بافت‏های فرسوده‏‏ی شهری با استفاده از روشSWOT و QSPM مطالعه‏ی موردی: منطقه‏ی چهار مشهد، مدیریت بحران، دوره 5، شماره 2، صص 64-51.
10.     سرتیپی، زهرا؛ مدیری، مهدی و پیشگاهی‌فرد، زهرا (1402)، تحلیلی بر چالش‌های پیش روی توسعه‌ی پایدار منطقه‌ای با تأکید بر معیارهای پدافند غیرعامل (مطالعه موردی: منطقه‌ی لواسانات)، جغرافیا و مطالعات محیطی، دوره 12، شماره 45، صص 50-38.
11.     سعدآبادی، علی اصغر و رحیمی‌‌راد، زهره (1399)، تحلیل و بررسی سند الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت از منظر علم و فناوری با رویکرد دفاع غیرعامل، فصلنامه علمی اقتصاد ایران و امنیت اقتصادی، دوره 1، شماره 1، صص 92-65.
12.     سلسله گزارش‌های تبیین تدابیر الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت: گسترش پدافند غیرعامل در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت (1401)، تهران: مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، قابل دسترسی در سایت ww.olgou.ir.
13.     سلیمانیان، سید ساجد و کوزه گر، لطفعلی (1402)، ارزیابی آسیب‌پذیری زیرساخت‌های شهری استان مازندران با رویکرد پدافند غیرعامل، توسعه پایدار محیط جغرافیایی، آماده انتشار.
14.     شماعی، علی و اقبال، محمدرضا (1395)، عوامل ﻣﺆثر بر ارتقای کیفیت محیط پیاده راههای شهرهای ایرانی اسلامی (مورد مطالعه: پیاده راه میدان امام حسین (ع) و هفده شهریور)، فصلنامه علمی مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، دوره 4، شماره7، صص 151-127.
15.     صالحی، وحید و جلالی‌راد، محمدصادق (1402)، بررسی تأثیر آگاهی شهروندی در تحقق الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی (مطالعه موردی 5 منطقه شهر تهران)، فصلنامه علمی مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، دوره 11، شماره 2، صص 50-23.
16.     صیاد، دانیال؛ قضاوی، رضا و امیدوار، ابراهیم (1400)، ارائه استراتژی‌های مناسب مدیریتی زیرساخت‌های شهری در برابر سیلاب از منظر پدافند غیرعامل با استفاده از SWOT و QSPM (مطالعۀ موردی: شهر کاشان)، مدل‌سازی و مدیریت آب و خاک، دوره 2، شماره 1، صص 52-42.
17.     عادلی، زین‌العابدین؛ بیگ‌بابایی، بشیر؛ اقبالی، ناصر و حاتمی، اصغر (1395)، ارزیابی ساختار شهری در راستای برنامه‌ریزی پدافند غیرعامل با استفاده از روش SWOT (مطالعه موردی: شهر بناب)، آمایش محیط، دوره 9، شماره 32، صص 167-151.
18.     فرد آر، دیوید (1394)، مدیریت استراتژیک‌، ترجمه علی پارساییان و سیدمحمد اعرابی، تهران‌: دفتر پژوهشهای فرهنگی‌.
19.     قانون مدیریت بحران کشور (1398)، تهران: روزنامه رسمی کشور، قابل دسترسی در سایت www.rrk.ir.
20.     مدیری، مهدی؛ احدنژاد، محسن و حسینی، سید احمد (1395)، مدیریت ریسک در بحران‌های انسان ساخت با رویکرد پدافند غیر عامل (نمونه موردی: کلان شهر تهران)، فصلنامه علمی و پژوهشی پژوهش و برنامه ریزی شهری، دوره 7، شماره 27، صص 182-163.
21.     مرادی مسیحی، واراز (2005)، برنامه‌ریزی استراتژیک و کاربرد آن در شهرسازی ایران و نمونه موردی کلان شهر تهران، تهران : شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.
22.     مهدوی، ‌محدثه و مشک‌سار، پریسا. (1401)، بررسی پدافند غیرعامل در مدیریت شهری، پژوهش‌های نوین علوم جغرافیایی، معماری و شهرسازی، دوره 38، شماره 4، صص 145-125.
23.     نجومی، علیرضا؛ گیوه‌چی، سعید و امام‌قلی بابادی، منوچهر (1399)، ارایه مدلی راهبردی برای مدیریت بحران های تکنولوژیک مطالعه موردی: مجتمع گاز پارس جنوبی عسلویه استان بوشهر، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، دوره 56، شماره 19، صص 221-205.
24.     نصیری هندخاله، اسماعیل؛ حسینی‌فر، سید محسن و احمدی، علی (1395)، تأثیر مهاجرت بر توسعه شهری با استفاده از مدل SWOT، مورد مطالعه: شهر بابل، فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش های بوم شناسی شهری، دوره 7، شماره 14، صص 66-55.
25.     نظری، زهرا و زند مقدم، محمد رضا (1398)، تحلیلی بر توزیع پارک‌های منطقه 4 اهواز در راستای مدیریت بحران، مطالعات مدیریت شهری، دوره 11، شماره 40، صص 41-31.
26.     نوروزی، حسن؛ محمدی دوست، سید سلیمان؛ حسینی خواه، حسین و خانی زاده، محمد علی (1398)، شناسایی و ارزیابی پیشران‌های شگفت‌انگیز در تاب‌آوری کالبدی کاربری‌های شهری با رویکرد پدافند غیرعامل (مورد پژوهی: ناحیه یک شهر یاسوج)، پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، دوره 36، شماره 10، صص 46-33.
27.    واژه‌نامه سند اسلامی ایرانی پیشرفت (1400)، تهران: مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، قابل دسترسی در سایت ww.olgou.ir.
1.       Bart, C. (2007). A comparative analysis of mission statement content in secular and faithbased hospitals. Journal of Intellectual Capital, 8(4), 682-694.
2.       Brandon, P. S. (2011). Extreme management in disaster recovery. Procedia Engineering, 14, 84-94.
3.       Budi, I., Bhayangkara, W. D., & Fadah, I. (2016). Identification of Problems and Strategies of the Home-Based Industry in Jember Regency. Agriculture and Agricultural Science Procedia, 9, 363-370.
4.       Ghouchani, M., Khorram, A., Gholizade, F., & Rafiei, S. (2023). Evaluate the efficiency of contextual elements in reducing the vulnerability of urban historical fabrics based on passive defense principles. Ain Shams Engineering Journal, 14(2), 101837.
5.       Gurl, E. (2017). SWOT analysis: A theoretical review. http://hdl.handle.net/10673/792.
6.       Helms, M. M., & Nixon, J. (2010). Exploring SWOT analysiswhere are we now? A review of academic research from the last decade. Journal of strategy and management, 3(3), 215-251.
7.       Jasiulewicz-Kaczmarek, M. (2016). SWOT analysis for Planned Maintenance strategy-a case study. IFAC-PapersOnLine, 49(12), 674-679.
8.       Michailidis, A., Papadaki-Klavdianou, A., Apostolidou, I., Lorite, I. J., Pereira, F. A., Mirko, H., & Lopez, A. L. (2015). Exploring treated wastewater issues related to agriculture in Europe, employing a quantitative SWOT analysis. Procedia Economics and Finance, 33, 367-375.
9.       Mohammadi, K. (2023). Improved strategy management for WDNs: Integrated prioritization SWOT QSPM (IPSQ) methodApplication to passive defense. Socio-Economic Planning Sciences, 101663.
10.    Rehak, D., & Grasseova, M. (2014). The ways of assessing the security of organization information systems through SWOT analysis. In Crisis Management: Concepts, Methodologies, Tools, and Applications (pp. 712-728). IGI Global.
11.    Srdjevic, Z., Bajcetic, R., & Srdjevic, B. (2012). Identifying the criteria set for multicriteria decision making based on SWOT/PESTLE analysis: a case study of reconstructing a water intake structure. Water resources management, 26, 3379-3393.
12.    Zulkarnain, A., Wahyuningtias, D., & Putranto, T. S. (2018). Analysis of IFE, EFE and QSPM matrix on business development strategy, In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 126, No. 1, p. 012062), IOP Publishing. 
13.    Analysis of Factors Affecting Passive Defense and Crisis Management With an Emphasis on the Iranian Islamic Model of Progress (Case study: Quds Municipality)