http://www.ipoba.ir/ فصلنامه علمی مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی fa daily 1 Tue, 22 Sep 2026 00:00:00 +0330 Tue, 22 Sep 2026 00:00:00 +0330 http://www.ipoba.ir/article_251766.html حامی‌پروری در بخش دولتی یکی از چالش‌های اساسی نظام حکمرانی محسوب می‌شود که می‌تواند پیامدهای قابل توجهی در عرصه‌های مدیریتی، اقتصادی و اجتماعی به همراه داشته باشد. این پدیده با تأثیر بر کیفیت تصمیم‌گیری، عدالت در تخصیص منابع و کارایی نظام اداری، زمینه‌ساز نابرابری و تضعیف شایسته‌سالاری می‌شود. پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی حامی‌پروری در بخش دولتی با تأکید بر رویکرد سیاسی انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و بهره‌گیری از روش نظریه داده‌بنیاد انجام گرفت. مشارکت‌کنندگان پژوهش شامل ۱۹ نفر از مدیران سازمان‌های دولتی بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته بود و داده‌ها طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل گردید. اعتبار نتایج از طریق بازبینی مشارکت‌کنندگان مورد تأیید قرار گرفت. یافته های پژوهش، مقوله محوری الگوی حامی‌پروری در بخش دولتی (روابط قدرت و شبکه‌های نفوذ، تعاملات اداری، الگوی حکمرانی، پیامدهای اجتماعی و سیاسی حامی‌پروری، و مدیریت منابع و سیاست‌های حمایتی) است. شرایط علّی دارای مقوله‌های (ساختار و قدرت سیاسی، روابط اجتماعی و شبکه‌های حمایتی، منابع مالی و امکانات، و دستورکارهای سیاسی و استراتژیک) می‌باشد. راهبردها عبارتند از :ایجاد مشروعیت و پایداری الگو، تثبیت و توسعه شبکه‌های حمایتی، مدیریت منابع و امتیازات دولتی، و مقابله با مخالفان. شرایط زمینه ای عبارتند از (ذهنیت نهادی پایدار، اقتدار نهادی، وابستگی تأمینی، و اعتبار سیاسی). شرایط مداخله گر (فشارهای نظارتی و قانونی، فشارهای اجتماعی و رسانه‌ای، تغییرات سیاسی و بی‌ثباتی حکومتی، و بحران‌های اقتصادی) بر راهبردها اثر می‌گذارند ، در نهایت به پیامدهای(اقتصادی-توسعه‌ای، اداری-مدیریتی، سیاسی-حکمرانی و اجتماعی-فرهنگی) منجر می شوند. http://www.ipoba.ir/article_253886.html هدف پژوهش حاضر، مفهوم‌پردازی «بعثت مردم» به مثابه نعمت عُظمی در حکمرانی جمهوری اسلامی ایران، مبتنی بر اندیشه حضرت آیت‌الله امام سید مجتبی خامنه‌ای حفظه‌الله تعالی است. پژوهش از نظر هدف، بنیادی و از نظر رویکرد، کیفی و در گستره پارادایم تفسیری انجام شده و برای دستیابی به هدف پژوهش از راهبرد نظریه برخاسته از داده‌ها با رویکرد نظام‌مند اشتراوس و کوربین بهره گرفته است. داده‌های پژوهش شامل کلیه پیام‌های مکتوب ایشان پس از انتخاب به عنوان رهبر انقلاب اسلامی تا تاریخ 21/04/1405، مشتمل بر 16 پیام، بوده که با روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شده است. یافته‌های پژوهش در قالب 17 مفهوم میانی و مدل پارادایمی «بعثت مردم» صورت‌بندی شد. بر اساس یافته‌ها، «بعثت مردم به مثابه نعمت عظمای الهی» مقوله محوری پژوهش است که در شرایط علّیِ مرتبط با جایگاه مردم در اقتدار حکمرانی، بعثت معرفتی و پشتوانه معنوی مردم، و در بستر امت‌سازی، اخوت و مواسات اجتماعی و هویت و سرمایه تمدنی ایران اسلامی شکل می‌گیرد. ابتلا و صیانت از گفتمان انقلاب اسلامی نیز به‌عنوان شرایط مداخله‌گر، مسیر این فرایند را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در چنین شرایطی، حکمرانی هم‌آموز با مردم، پیش‌برندگی پیشرفت، کنش تمدن‌ساز، استقامت و حماسه‌سازی تمدنی و بسیج ظرفیت‌های ملی، راهبردهای تحقق بعثت مردم را تشکیل می‌دهند. پیامد این فرایند نیز در قالب اقتدار مردم‌بنیان، غلبه جبهه حق بر استکبار و تحقق افق تمدنی بعثت مردم تبیین شد. http://www.ipoba.ir/article_251767.html در تلاش برای فهم واقعیت پیشرفت‌های فناورانه در حوزه‌های سرآمد در جمهوری اسلامی ایران، آنهم در شرایط تحریم و فشارهای خارجی، این سؤال مطرح می‌شود که ایمان چه نقشی بر پیشرفت فناوری‏های سرآمد در جمهوری اسلامی ایران داشته است؟ فرض بر آن است که ایمان در حصول و پیشرفت‌ فناوری‏های سرآمد در جمهوری اسلامی ایران مدخلیت علّی دارد و می‌تواند به‌عنوان «پیشران نرم» در سطح انگیزشی و هنجاری، با همبستگی با دیگر مؤلفه‌های توسعه فناوری، نقشی موثر ایفا نماید. با اتکا به روش مقایسه شباهت‌های ساختاری، ضمن ساختن نوع آرمانی از ایمان و ویژگی‌های مؤمنان و پیشرفت‌‌ فناوری‌های سرآمد از قبیل نانو، بیوتکنولوژی، فناوری‌های فضایی، علوم شناختی، فناوری هسته‌ای و بیوشیمی، ژنتیک و زیست مولکولی در جمهوری اسلامی ایران، این نتایج به دست آمد که ویژگی‌های مؤمنان همچون حرص در علم‌اندوزی، تفکر بسیار، صبر و استقامت، مجاهدت، بلندهمتی، تکیه به قدرت و رحمت لایزال الهی؛ نقش قابل توجهی در انحصارشکنی در تولید علم دارد و اتفاقاً این پیشرفت‌های علمی مزیت‌آفرین و قدرت‌آفرین بوده، از سوی دیگر، سرعت نسبتاً بالای پیشرفت در این حوزه‌ها متناظر با ویژگی‌های مؤمنانه‌ای چون شکرگزاری مدام، تکلیف‌محوری و بلندهمتی است. در عین حال، انسان مؤمن چون خودباوری دارد و خود را متّکی به قدرت لایزال الهی می‌داند، در حوزه‌های مختلف از جمله در تلاش برای پیشرفت علمی با اعتماد به نفس پیش می‌رود. انسان مؤمن همچنین از ویژگی‌هایی چون تفکر بسیار برخوردار است که به‌سبب آن، آینده‌نگر نیز می‌باشد. به‌همین دلیل، پیشرفت‌های فناورانه مذکور با نگاه به آینده و به‌منظور تحقق آینده مطلوب حاصل شده است. http://www.ipoba.ir/article_254194.html سیاست عمومی فرایندی پیچیده و چندبعدی است که نه تنها تحت تأثیر منافع مادی و نهادها، بلکه عمیقاً توسط ایده‌ها، ارزش‌ها و نظام‌های معنایی شکل می‌گیرد. رویکرد شناختی به تحلیل سیاستی، به‌ویژه مفهوم مرجعیت، چارچوبی قدرتمند برای فهم چگونگی تأثیر این عناصر غیرملموس بر سیاست ها را فراهم می‌آورد. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی به تبیین جایگاه مرجعیت در سیاستگذاری عمومی با تمرکز بر سیاست‌های کلی علم و فناوری در نظام جمهوری اسلامی ایران می پردازد و نشان می‌دهد که چگونه این چارچوب هنجاری- شناختی، مسیر پیشرفت علمی و فناوری کشور را ترسیم و هدایت می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که مرجعیت چارچوب تفسیری بازیگران را شکل داده، مرزهای امر ممکن و مطلوب را تعیین می‌کند و در نهایت، مسیر و محتوای کنش عمومی را هدایت می‌نماید. با این حال، فاصله میان مرجعیت ترسیم ‌شده در اسناد بالادستی و اقدامات و عملکرد اجرایی، یکی از چالش‌های اساسی نظام سیاستگذاری علم و فناوری در کشور است که ریشه در ضعف‌های محتوایی، فرایندی و اجرایی دارد. بنابراین، شناخت مفهوم مرجعیت برای تحلیل‌گران و کنشگران عرصه سیاستگذاری، امکان درک عمیق‌تر از ریشه‌های فکری سیاست ها و پیش‌بینی پیامدهای ناخواسته آنها را فراهم می‌آورد. http://www.ipoba.ir/article_245982.html یکی از مهم‌ترین مسائلی که جمهوری اسلامی ایران با آن روبه‌رو است، پیاده‌سازی مدلی از حکومت اسلامی است که با حداکثر مشارکت عمومی مردم همراه باشد. در این نوشتار با محوریت این پرسش که چگونه می‌توان به الگویی برای حکمرانی مشارکتی اسلامی کارآمد دست یافت، تلاش شده است اسلام تجلّی‌یافته در انقلاب اسلامی به‌عنوان الگویی برای حکمرانی مشارکتی اسلامی (حکومتمندی اسلامی) ارائه شود. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که برای مشارکت فعالانه‌ی انسان‌ها در حکومت اسلامی، همانند آن‌چه در انقلاب اسلامی شاهد آن بودیم، اسلام باید به‌منزله‌ی نیرویی سیاسیِ فعال در زیست درون‌ماندگار سوژه‌ها نقش‌آفرینی کند تا سوژه‌ها به‌واسطه‌ی نیرویی که از آن می‌گیرند برای ایفای نقش خلاقانه در جایگاه‌هایی که درون جامعه اشغال نموده‌اند (به‌عنوان، استاد، دانشجو، کارمند، کارگر و...)، مدام روی خود کار کرده و بدین‌گونه به‌مثابه‌ی روشنفکرانی خاص در ساخت حقیقت به گونه‌ای جمعی مشارکت نمایند.حکومت مشارکتی اسلامی، انقلاب اسلامی، حکومتمندی اسلامی، سوژگی، رویکرد استعلایی، رویکرد درون‌ماندگار http://www.ipoba.ir/article_187460.html چکیدهرفتارهای سیاسی، از مؤلفه های تشکیل دهنده سازمان های دولتی محسوب می شود. این رفتارها موجب نفاق و زیان اداری می گردد که موجب کاهش بهره وری سازمانی می شود؛ لذا، آگاهی از عوامل مؤثر بر رفتار سیاسی در سازمان های دولتی موجب عدم وقوع چالش ها شده و در محدود کردن این رفتارها، نقش مهمی دارد؛هدف اصلی این پژوهش طراحی مدل رفتار سیاسی در سازمان ملی استاندارد ایران می باشد. تحقیق از نظر هدف، توسعه ای، از لحاظ نوع داده و روش تحلیل آن، آمیخته (کیفی – کمی) است. در بخش کیفی با مطالعه پیشینه و ادبیات تحقیق، ابعاد و عوامل مؤثر بر رفتارهای سیاسی شناسایی گردید. طی مصاحبه با 18 نفر مدیران ارشد سازمان و خبرگان دانشگاهی، با روش تحلیل مضمون، مضامین مشخص شدند. یافته های کیفی، 118 مضمون پایه (شاخص)، 23 مضمون سازمان دهنده (مؤلفه) و هفت مضمون فراگیر (ابعاد) هستند. در بخش کمی با مدل سازی ساختاری -تفسیری، سطح بندی و تعیین روابط بین مولفه ها انجام شد. مؤلفه های (فشار محیط سیاسی سازمان برای تصمیم گیری، عدم ساختارمندی فعالیت ها و ابهام در نقش و فرهنگ سازمانی مخرب) مؤثرترین عوامل و هادی سایرین هستند. نتیجه آزمون تحلیل عاملی تأییدی، نشانگر اعتبار سازه است. برای تأیید متغیرهای مدل و برازش آن از معادلات ساختاری با نرم افزار PLS استفاده شد. کلید واژه: رفتار سیاسی، تحلیل مضمون، سازمان ملی استاندارد، سازمان های دولتی، مدیران دولتی