http://www.ipoba.ir/ فصلنامه علمی مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی fa daily 1 Fri, 20 Mar 2026 00:00:00 +0330 Fri, 20 Mar 2026 00:00:00 +0330 http://www.ipoba.ir/article_241063.html تمدن اسلامی به‌ویژه در فلات ایران واجد ویژگی‌های خاص و بنیادین به‌مثابه روح حاکم و عنصر بالنده بود که فارغ از جنبه‌های مادی و دستاوردهای علمی در شکل‌گیری و بالندگی آن تأثیرگذار بوده است. براین‌اساس اگرچه تمدن نوین اسلامی ناشی نیازهای عصر حاضر است و با آنچه به‌عنوان تمدن اسلامی از سده سوم تا پنجم مطرح شده به لحاظ زمانی و ایدئولوژی متفاوت می‌نماید، ولی بنیان‌ها و ریشه‌های آن تا حدودی در پیوند با تمدن گذشته دنیای اسلام به‌ویژه ایران فرهنگی به‌عنوان قلب دنیای اسلام می‌باشد. در تمدن اسلامی معنویت ناشی از مبادی دینی زمینه اخلاق‌مداری در جنبه‌های مختلف را فراهم آورد. از سوی دیگر تساهل و تسامح در همگرایی گروه‌های مختلف اثر نهاد که این روند با عقل‌گرایی همراه شد. وجود زمینه علمی پیش از اسلام و توجه به علم و عالمان که با آموزه‌های دینی تقویت می‌شد در کنار ایجاد مراکز علمی موجب کسب مرجعیت در عرصه‌های مختلف دانش شد که این روند می‌تواند به‌عنوان الگو در راستای نیل به پیشرفت و تمدن نوین مدنظر قرار گیرد. پژوهش حاضر با روش توصیفی – تحلیلی و استفاده از کتب و مقالات منتشره می‌کوشد ضمن بازشناسی مؤلفه‌های تأثیرگذار بر شکل‌گیری و شکوفایی تمدن اسلامی پاسخی به این سؤال بیابد که در نیل به پیشرفت و تمدن‌سازی نوین کدام بنیان‌های تمدن اسلامی قابل الگوبرداری است؟ http://www.ipoba.ir/article_240992.html نظریه مقاومت و نصرت الهی با اتکا به آیه 40 سوره حج (وَلَیَنصُرَنَّ اللَّهُ مَن یَنصُرُهُ) در اندیشه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای (دامت برکاته)، به‌عنوان یک دکترین راهبردی و مبنایی در تحلیل سیاست‌های کلان نظام، جایگاهی بنیادین دارد. ازاین‌رو، مقاله حاضر باهدف تبیین پیوند هستی‌شناختی این نظریه با الگوی پیشرفت اسلامی-ایرانی نگاشته شده و ضمن بهره‌گیری از رویکرد تحلیلی-تفسیری، به تحلیل کارکردی این مفاهیم کلیدی در گفتمان پیشرفت می‌پردازد. چارچوب نظری پژوهش، مبتنی بر منظومه فکری ایشان است که به‌عنوان مدلی برای نظریه‌پردازی پیشرفت در سه سطح منسجم صورت‌بندی می‌شود: نظام بینشی (توحید و سنت‌های الهی به‌عنوان بنیاد هستی‌شناختی)، نظام ارزشی (الزامات فکری و امید به نصرت الهی)، و نظام کنشی (راهبردهای عملیاتی مانند جهاد تبیین و اقتصاد مقاومتی). یافته‌ها نشان می‌دهد که مقاومت در این چارچوب، نه یک راهبرد منفعل، بلکه امری الهی و ارزشی است که ریشه در سنت‌های لایتغیر الهی داشته و پیوند علّی و معتبر بین تلاش فعال انسان و وعده نصرت الهی را به‌عنوان ضامن پیشرفت برقرار می‌کند. نصرت الهی در این منظومه فکری، مفهومی فراتر از پیروزی نظامی داشته و مستقیماً به مصادیق پیشرفت ترجمه می‌شود؛ به‌ویژه ناظر به تقویت اراده جمعی، پیشرفت‌های فراگیر علمی و اقتصادی درون‌زا، و ارتقای سطح بصیرت جامعه. این پژوهش تأکید می‌کند که چارچوب منظومه فکری مذکور، پیوند مفاهیم مقاومت و نصرت الهی را از منظر هستی‌شناختی، ارزشی و کارکردی روشن ساخته و الگویی معنوی و عملیاتی برای مدیریت چالش‌های داخلی و خارجی در راستای تحقق نقشه جامع الگوی پیشرفت اسلامی-ایرانی ارائه می‌دهد. http://www.ipoba.ir/article_241537.html چکیدهنقش زنان در جنبش‌های مقاومت همواره یکی از محورهای اصلی مطالعات اجتماعی و سیاسی بوده است. بر اساس بیانات مقام معظم رهبری، «الگوی سوم زن» الگویی فرازمانی و مستقل از رویکردهای شرقی و غربی است که با تکیه بر آموزه‌های دینی و الگوگیری از زنان برجسته تاریخ اسلام، جایگاه چندوجهی زن مسلمان را بازنمایی می‌کند. هدف این پژوهش، تحلیل نقش زنان در جنبش‌های مقاومت و بازتعریف این الگو در بستر اجتماعی و تاریخی است. مطالعه حاضر با رویکرد کیفی و استفاده از تحلیل اسنادی و مرور منابع تاریخی و معاصر انجام شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که مشارکت فعال و اثرگذار زنان نه تنها در تحقق اهداف سیاسی و اجتماعی مؤثر بوده، بلکه زمینه‌ساز تحولات پایدار و ساختاری در جوامع شده است. همچنین، «الگوی سوم زن» امکان ایفای مسئولیت‌های همزمان در عرصه‌های خانوادگی و اجتماعی را فراهم کرده و الگویی جامع برای پیشرفت فردی و اجتماعی ارائه می‌دهد. این پژوهش با ارائه مدلی منسجم و کاربردی، نوآوری در بازخوانی نقش زنان در جنبش‌های مقاومت را نمایان می‌سازد.واژگان کلیدی: آموزش، الگوی سوم زن، توانمندسازی، جنبش‌های مقاومت. http://www.ipoba.ir/article_241286.html امروزه دانش به عنوان مهمترین سرمایه و عامل اصلی مزیت رقابتی سازمان ها به شمار می رود. هدف این پژوهش، ارائه الگوی حکمرانی دانش در سازمان امور مالیاتی کشور با تمرکز اصلی بر درک نحوه تعامل مؤلفه‌های حکمرانی، سیاستگذاری و مدیریت دانش می‌باشد. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی- توسعه‌ای و از نظر گردآوری داده‌ها، کیفی است که با استفاده از نظریه داده بنیاد انجام شده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق با خبرگان علمی و اجرایی گردآوری و با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی مورد تحلیل قرار گرفت. یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که استقرار موفق حکمرانی دانش نیازمند یک نگرش سیستماتیک و یکپارچه است که در آن، سیاستگذاری کلان، ساختار حکمرانی و اقدامات مدیریت دانش به صورت همسو طراحی و اجرا شوند. راهبردها و دلالت های اصلی برای تحقق حکمرانی دانش، «سیاستگذاری دانش محور»، «سازماندهی نظام‌مند» و «ظرفیت‌سازی و توانمندسازی» هستند که در نهایت به «پیامدهای فردی- سازمانی» و «پیامدهای ملی» منجر می‌شوند. http://www.ipoba.ir/article_240558.html الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت در مهرماه 1397، با هدف تبدیل ایران به خاستگاه تمدن نوین اسلامی- ایرانی تدوین شده است. با توجه به اینکه به کارگیری الگوهای غربی و تقلید بی‌چون‌و‌چرا از برنامه‌های توسعۀ وارداتی به‌علت ناهمخوانی با شرایط داخلی کشور‌ها، نمی‌تواند فرایند توسعه در این کشور‌ها را راهبری کند، ضرورت التزام به الگویی جامع، که متناسب با شرایط بومی ایران باشد، به‌شدت احساس می‌شود. پژوهش حاضر به یکی از با‌اهمیت‌ترین مباحث سند، یعنی مبانی نظری دین‌شناسی و نسبت آن با مباحث مربوط به توسعه، نظر کرده است. از لحاظ روش‌ ‌‌به‌کمک روش کیفی و استفاده از ابزار مصاحبه‌‌ و سنخ آرمانی به تبیین موضوع پرداخته شده است. با در نظر گرفتن این مهم که جوانان هر کشور کنشگران اصلی مسیر توسعه و پیشرفت محسوب می‌شوند، نمونۀ مورد مطالعه از میان شهروندان 18 تا 35 سال با خاستگاه مذهبی انتخاب شده است. لحاظ کردن خاستگاه مذهبی از آن جهت است که انتظار می‌رود شهروندان مذهبی به‌علت همسویی بیشتر با هنجار‌ها و ارزش ‌‌های جامعه اسلامی، نقش پررنگ تری در طی کردن مسیر توسعه بومی ایفا کنند. همچنین با توجه به متغیر دین و حساسیت برانگیز بودن آن، از روش نمونه‌گیری هدفمند ‌‌به‌شیوۀ نمونه‌گیری گلوله‌برفی استفاده شده است.یافته‌‌های پژوهش حاکی از برخی شکاف‌های فکری و نظری بین سند الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت و درک و تصور جوانان از مناسبات بین دین و توسعه است. این تفاوت‌ها و احیانا تعارضات در زمینه‌هایی مثل نسبت دین و پیشرفت، ساحت فردی یا اجتماعی دین و کارکردهای ناخواسته دین به چشم می خورد. http://www.ipoba.ir/article_241064.html تحولات اقتصادی و مالی جهانی، کشورهای اسلامی را با چالش‌های متعددی مواجه ساخته است. اجرای سیاست‌های اقتصاد مقاومتی در چارچوب حکمرانی اسلامی و تکثر پولی می‌تواند به کاهش آسیب‌پذیری اقتصادی این کشورها کمک کند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و ارائه راهبردهای پیشنهادی برای اجرای مدل ترکیبی حکمرانی اسلامی و تکثر پولی، از روش تحلیل SWOT بهره گرفته است. جامعه آماری شامل ۳۰ نفر از متخصصان اقتصادی، اساتید دانشگاه و سیاست‌گذاران پولی کشورهای اسلامی منتخب در نیمه دوم سال ۲۰۲۴ بوده که داده‌ها از طریق پرسشنامه ساختاریافته گردآوری شده است. نتایج تحلیل نشان می‌دهد توسعه پیمان‌های پولی میان کشورهای اسلامی، طراحی ارزهای دیجیتال اسلامی و گسترش ابزارهای مالی اسلامی از استراتژی‌های تهاجمی مؤثر هستند. همچنین، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های بانکی و دیجیتال، تنظیم قوانین مشترک و ارتقای آموزش اقتصادی به کاهش نقاط ضعف کمک می‌کند. در بخش تدافعی، ایجاد سیستم‌های مقاوم در برابر تحریم‌ها و توسعه سازوکارهای اقتصاد مقاومتی پیشنهاد شده است. در نهایت، تقویت همکاری‌های اقتصادی منطقه‌ای و تدوین سیاست‌های پولی پایدار برای مقابله با تهدیدها ضروری دانسته می‌شود. یافته‌ها می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاران در طراحی نظام‌های پولی مقاوم و پایدار اسلامی فراهم آورد. http://www.ipoba.ir/article_240563.html این پژوهش با هدف شناسایی و ارائه راهکارهای مؤثر برای رفع چالش‌ها و مسائل امور پرورشی و تربیتی در نظام آموزش رسمی عمومی کشور انجام شده است. پژوهش حاضر، رویکردی کیفی داشته و با استفاده از روش تحلیل مضمون پیش رفته است. برای گردآوری داده‌ها از دو منبع اصلی بهره گرفته شد: نخست، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۲۰ نفر از معاونان پرورشی مناطق و مدارس آموزش‌وپرورش کشور که با روش نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت معیارهای اشباع نظری، تنوع جغرافیایی و سابقه فعالیت انتخاب شدند؛ دوم، تحلیل اسناد بالادستی. در مرحله نخست، مصاحبه‌ها و اسناد مذکور مورد کدگذاری دقیق قرار گرفت و واحدهای معنا استخراج شد. سپس کدهای حاصل در قالب 155 مضمون پایه سازمان‌دهی گردید. در گام بعد، با تحلیل ارتباطات میان مقوله‌ها دو منبع داده، مفاهیم کلی‌تر شناسایی و طبقه‌بندی شد. نهایتاً، 11 مضمون سازمان دهنده در قالب 4 مفهوم کلی ارائه گردید تا مبنای تحلیل‌ها و استخراج راهکارهای پیشنهادی پژوهش قرار گیرد.یافته‌ها حاکی از آن است که چهار محور کلیدی به‌عنوان مفاهیم اصلی راهکارهای امور تربیتی در نظام آموزش رسمی عمومی کشور قابل شناسایی است که این محورها شامل: تحول ساختاری- نهادی در نظام تربیتی (3 زیر محور)، تحول در نگرش، جذب و توانمندسازی منابع انسانی تربیتی (3)، طراحی محتوای تربیتی یکپارچه و زمینه‌ساز (2) و تقویت هم‌افزایی تربیتی از طریق مشارکت نظام‌مند با خانواده، نهادها و شبکه‌های اجتماعی (3) می باشد. http://www.ipoba.ir/article_240556.html پژوهش حاضر به بررسی پیش‌نیازهای مربوط به بایسته‌های ارزشیابی مردم‌محور خط‌مشی‌های جمهوری اسلامی ایران پرداخته است. ارزشیابی مردم‌محور با مطالعه قضاوت‌ها و ادارک ذینفعان خط‌مشی‌ به ارزشیابی مداخله می‌پردازد. در این پژوهش سه محور دارای اهمیت و توجه قرار کرفته است: 1. توسعه دانش ارزشیابی مردم‌محور به مثابه پیشران یک الگوی ارزشیابی است که شاخص‌ها و روش‌های قابل سنجش آن 2.استفاده از ظرفیت‌های قانونی موجود و توسعه قوانین جدید به عنوان بستر شکل گیری ارزشیابی 3. فرهنگ سازی در خصوص ارزشیابی مردم‌محور به مثابه اتمسفر حاکم بر آن، که بدون وجود آن دو بایسته قبلی در قالب شکلی خود باقی‌ می‌مانند و عملا ارزشیابی عملیاتی نخواهد شد. همچنین پیامد این ارزشیابی می تواند موجبات گسترش سرمایه اجتماعی و به دنبال آن مشروعیت سیاسی حاکمیت بالا را فراهم نماید. روش این تحقیق ترکیبی بوده و پس از مطالعات مختلف در ادبیات موضوع، در بخش کیفی آن مصاحبه‌های عمیق با نخبگان موضوع صورت گرفته است. http://www.ipoba.ir/article_241518.html نظریه امامت و امت، به‌عنوان یکی از مبانی نظری نظام حقوقی ایران، بر مشروعیت الهی و مشارکت و نقش‌آفرینی فعال مردم تأکید دارد. در همین راستا قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، جایگاه ولایت فقیه و امامت امت را در نظام جمهوری اسلامی اساسی‌سازی نموده است و از سوی دیگر در مقام طراحی نحوه‌ی نقش‌آفرینی مردم، انتخاب رئیس‌جمهور را یکی از طرق اداره امور کشور با اتکا به آرا عمومی معرفی می‌کند. آن‌چه تحلیل و بررسی آن از حیث حقوقی دارای اهمیت است؛ تحلیل نسبت و رابطه‌ی ولی فقیه و رییس‌‌جمهور در ساختارسازی نظام اسلامی است. بر این اساس مبتنی بر دو اصل ولایتمداری و مردم‌پایگی به‌عنوان ستون‌های نظریه امامت و امت این پژوهش با استفاده از روش تحلیلی و با بهره‌گیری از داده‌های کتابخانه‌ای به دنبال پاسخ‌گویی به این سئوال اصلی است که جایگاه رئیس‌جمهور در نظریه امامت و امت مبتنی بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران با تاکید بر سیره‌ی عملی شهید رئیسی چیست؟ به نظر می‌رسد که شهید رئیسی با تقویت همزمان شاخص‌ها و رویه‌های ناظر به ولایت‌مداری و مردم‌پایگی توانست الگویی موفق از جایگاه رئیس جمهور در این نظریه که یکی از ارکان اساسی دولت‌سازی اسلامی است ارائه دهد. این مقاله، با ارائه نمونه‌های عملی از سیره مدیریتی شهید رئیسی، راهکارهایی برای تقویت نقش رئیس‌جمهور در چارچوب نظریه امامت و امت پیشنهاد می‌دهد. همچنین مبتنی بر دریافت‌های این پژوهش هم‌افزایی میان ولایتمداری و مردم‌پایگی بر کارآمدی دولت و افزایش سرمایه اجتماعی اثر مثبت خواهد داشت. http://www.ipoba.ir/article_241091.html یادگیری سیاستی، به معنای یادگیری و کسب تجربه از اجرای سیاست‌های پیشین داخلی یا خارجی است. بر اساس این، با عنایت به تدوین الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت و قرابت ابلاغ و اجرای آن، پژوهشگر -با توجه به تجربه نه‌چندان موفق کشور در اجرای سیاست‌ها و اسناد کلان پیشین- هدف خود را بررسی موانع اجرای سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش قرار داد و تلاش کرد بر اساس آن، رهنمودهایی را برای اجرای موفق الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت عرضه کند. بدین منظور، با بهره‌برداری از روش فراترکیب، 38 پژوهش پیشین را شناخت و واکافت و در پایان به هفت مفهوم کلان رسید: موانع سرمایه انسانی، موانع مدیریتی، موانع محتوای سند، موانع اجتماعی، موانع نظام سیاست‌گذاری، موانع مالی و امکاناتی و موانع قانونگذاری. به مسئولان مرکز الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت و نهاد عالی مجری آن، پیشنهاد می‌شود با استفاده از رهنمودهای این پژوهش، اجرای سند را تسهیل کنند تا سند بتواند به صورت بهینه به اهداف خود دست یابد. http://www.ipoba.ir/article_227263.html پژوهش علمی- کاربردی حاضر بر آن است تا ضمن آسیب‌شناسی مسائل اخلاقی منبعث از کاربری هوش مصنوعی به این مساله بپردازد که مدیریت هوش مصنوعی در پرتو مسائل ارزشی، اخلاقی و حرفه‌ای چگونه امکان‌پذیر است ؟؛ بدین منظور تعریف موقعیت مسئله‌زا از طریق فراترکیب از طریق فراترکیب پژوهش‌های علمی نوین در بازه زمانی سال 2020الی2025 بر مبنای الگوی سندلوسکی و ﺑﺎروسو انجام گرفت. به‌منظور برای بررسی روایی و اعتبار یافته‌ها در کنار بررسی ضریب توافقات کاپای کوهن، از روش توافق کدگذاری در تحلیل کیفی استفاده شد که از منظر شاخص های به‌روز ﺑﻮدن، کاربردی بودن، قابلیت اعتبار پذیری، انتقال‌پذیری، تأیید پذیری، اطمینان‌پذیری و باورپذیری مورد واکاوی و تائید قرار گرفت. بر مبنای یافته‌های تحقیق درزمینة مدیریت حرفه‌ای اخلاق هوش مصنوعی در دو سطح حرفه‌ای گری فردی و سازمانی، دو کد محوری بی‌اخلاقی‌های فردی- سازمانی استقرار هوش مصنوعی شامل پنج کد فرعی و الزامات حرفه‌ای استقرار اخلاق هوش مصنوعی شامل هفت کد فرعی احصا شدند. مبتنی بر کدهای مذکور در کارزار تعارضات هوش مصنوعی- باهوش مصنوعی، اخلاق حرفه‌ای – اخلاق غیرحرفه‌ای، اخلاق مصنوعی- اخلاق حقیقی، هوش حقیقی- هوش مصنوعی، مدل مفهومی تحقیق ایفای مهم‌ترین مسئولیت مدیران منابع انسانی در عصر دیجیتالی شدن منابع را، منوط به اعمال قدرت نرم سازمانی شامل حرفه مندی نهادینه‌شده در بازیگران و بازیگردانان فناوری‌های هوش مصنوعی می‌داند. درنتیجه شایسته است به‌منظور توسعه اخلاق مدارانه هوش مصنوعی، برنامه ریزان، برنامه نویسان، برنامه پذیران و حتی برنامه گریزانِ این هوشِ دست‌ساز به قدرت نرم حرفه‌ای گری توجه ویژه‌‌‌ای داشته باشند. http://www.ipoba.ir/article_241854.html پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی ارتقاء سلامت اداری درسازمان تعزیرات حکومتی در وزارت دادگستری انجام شده است. روش پژوهش حاضر، کاربردی بوده، و با رویکرد کیفی و روش نظریه داده‌بنیاد با الگوی سامان‌مند اشتراوس و کوربین (1990) انجام پذیرفته‌است. مشارکت‌کنندگان 11 نفر از صاحب‌نظران بودند که با روش نمونه گیری هدفمند، تا اشباع نظری، انتخاب شدند.جمع‌آوری داده‌ها، با استفاده از مصاحبه نیمه ساختار یافته انجام شد.اعتبار پژوهش، براساس شاخص‌های ارزیابی کیفیت نظریه داده‌بنیاد تأمین گردید. نتایج نشان داد که مقوله‌های محوری سلامت اداری، عبارتند از شفاف‌سازی، پاسخگویی و قانون‌گرایی. شرایط علی نیز شامل اتوماسیون، ایجاد کدها و شاخص‌های سلامت اداری، تعهد مدیران و کارکنان و در نهایت سلامت سازمان‌ها و قوانین بالادستی بود. راهبردهای ارتقا سلامت اداری، عبارتند از ارتقا فناوری، ارتقای نظام مدیریت منابع انسانی، بهبود خدمات و اطلاع رسانی، بهبود ممیزی و نظارت، سلامت مدیریت و رهبری، نوسازی ساختارها و فراگردها و رویه‌ها، بهبود و به روزرسانی قوانین و در نهایت، بهبود فرهنگ سازمانی. پیامدهای سلامت اداری نیز عبارتند از کارآمدی سازمانی، اثربخشی سازمانی و یکپارچگی سازمانی که امید است با به کارگیری راهبردها، بتوان به آن‌ها دست یافت. زمینه و بافت حاکم که به صورت سراسری، محیط مناسب تری برای تحقق سلامت اداری فراهم کنند، عبارتند از سه جز کلان از جمله فرهنگ سازمانی، جو سازمانی و زمینه‌های فراسازمانی.در نهایت شرایط مداخله‌گر که در سلامت اداری شامل شبکه اطلاع رسانی ضعیف، ضعف مدیریت منابع انسانی، ناکارآمدی و عدم حاکمیت قوانین، چالش‌های ساختاری و فراگردی، وجود جرایم و تخلفات، نارسایی سیستم نظارتی و ضعف فناوری بوده است. http://www.ipoba.ir/article_241855.html این پژوهش به بررسی روابط تجاری ایران و روسیه در دوره قاجار، از آغاز سلطنت آقا محمدخان تا پایان حکومت محمدشاه، با تمرکز بر تجارت دریایی بنادر انزلی، آستارا و ترکمن می‌پردازد. اهمیت این موضوع از آن جهت است که دریای مازندران و بنادر شمالی ایران در این دوره به یکی از مهم‌ترین مسیرهای مبادلات اقتصادی میان ایران و روسیه تبدیل شدند. این پژوهش با استفاده از روش گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانه ای و روش تحقیق توضیفی و تحلیلی به روابط تجاری ایران و روسیه در دوره قاجار پرداخته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که تحولات سیاسی و نظامی، از جمله جنگ‌های ایران و روسیه و انعقاد عهدنامه‌های گلستان و ترکمانچای، تأثیر مستقیم بر مسیر تجارت دریایی داشتند و در بسیاری موارد موجب محدودیت‌های جدی برای ایران شدند. با وجود این، تجارت میان دو کشور هرگز به طور کامل قطع نشد و کالاهای ایرانی همچون ابریشم، پنبه، روناس، برنج و خشکبار همچنان جایگاه خود را در بازارهای روسیه حفظ کردند. در مقابل، ایران کالاهای صنعتی، فلزات گران‌بها و منسوجات وارد می‌کرد. بررسی اسناد تاریخی نشان می‌دهد که بنادر شمالی ایران نه تنها مراکز اصلی مبادلات اقتصادی بودند، بلکه به عنوان نقاط راهبردی در سیاست خارجی ایران نیز عمل می‌کردند. بنادر شمالی ایران، علی‌رغم فراز و فرودهای سیاسی، نقشی کلیدی در شکل‌گیری اقتصاد منطقه‌ای و تعاملات بین‌المللی ایران داشتند. http://www.ipoba.ir/article_243568.html تحقق عدالت به‌عنوان یکی از ارکان اساسی الگوی پیشرفت اسلامی–ایرانی، مستلزم استقرار سازوکارهای نهادی متناسب در نظام اداری کشور است. عدالت سازمانی، به‌ویژه هنگامی که بر مبانی حکمرانی اسلامی استوار باشد، می‌تواند نقش مهمی در ارتقای سرمایه اجتماعی، اعتماد نهادی و تعهد سازمانی کارکنان و کاهش ترک شغل و کاهش نگرش منفی فرد به سازمان ایفا کند. هدف پژوهش حاضر تبیین پیامدهای الگوی عدالت سازمانی مبتنی بر رهیافت حکمرانی اسلامی بر تعهد سازمانی کارکنان با تأکید بر نقش میانجی اعتماد سازمانی است. پژوهش از حیث هدف کاربردی و از نظر روش‌شناسی توصیفی-پیمایشی است. جامعه آماری تحقیق کارکنان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری هستند که تعداد 384 نفر به عنوان نمونه تعیین و پرسشنامه در بین آنها توزیع گردید. برای جمع‌آوری داده‌ها نیز از پرسشنامه برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از رویکرد معادلات ساختاری به کمک نرم‌افزار PLS استفاده شد. مدل پژوهش با بهره‌گیری از روش معادلات ساختاری و داده‌های گردآوری‌شده از کارکنان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مورد آزمون و اعتبارسنجی قرار گرفت. یافته‌ها نشان داد عدالت سازمانی مبتنی بر حکمرانی اسلامی تأثیر مثبت و معناداری بر اعتماد سازمانی و تعهد سازمانی کارکنان دارد و اعتماد سازمانی نقش میانجی معناداری در این رابطه ایفا می‌کند. نتایج پژوهش بیانگر آن است که نهادینه‌سازی عدالت سازمانی با رویکرد حکمرانی اسلامی می‌تواند به‌عنوان یکی از الزامات تحقق الگوی پیشرفت اسلامی–ایرانی در نظام اداری کشور مورد توجه سیاست‌گذاران قرار گیرد.واژگان کلیدی: عدالت سازمانی، حکمرانی اسلامی، تعهد سازمانی، اعتماد سازمانی، الگوی پیشرفت اسلامی–ایرانی http://www.ipoba.ir/article_244088.html مساله اصلی: این مقاله به تحلیل و بررسی مفاهیم علمی و فناوری در نهج البلاغه می‌پردازد و چگونگی نگرش امام علی (ع) به دانش و فناوری به‌عنوان ابزارهای کلیدی برای تحقق عدالت و پیشرفت اجتماعی را بررسی می‌کند.سوال اصلی: سوال اصلی پژوهش این است که امام علی (ع) چگونه علم را به‌عنوان یک ضرورت بنیادین برای دستیابی به عدالت و توسعه اجتماعی تلقی کرده است و چه ابعاد اخلاقی، اجتماعی و فلسفی را در این زمینه مورد تأکید قرار داده است؟چهارچوب نظری و روش: این تحقیق با تحلیل عمیق جملات و خطبه‌های نهج البلاغه انجام شده و بر پایه چهارچوب نظری مرتبط با فلسفه علم و اخلاق، به بررسی ابعاد مختلف علم در اندیشه امام علی (ع) می‌پردازد.نتیجه‌گیری مختصر: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که امام علی (ع) علم را نه‌تنها به‌عنوان ابزار، بلکه به‌عنوان یک ضرورت بنیادین برای دستیابی به عدالت و توسعه اجتماعی معرفی می‌کند و بر اهمیت تکیه بر دانش و تحقیق به‌عنوان دو رکن اساسی در زندگی فردی و اجتماعی تأکید دارد. این یافته‌ها می‌توانند مبنای مناسبی برای درک بهتر ارتباط میان علم و دین در دنیای مدرن و راهگشای تحولات علمی و فناوری در جوامع اسلامی باشند.